Dutch decision on Hague Service Convention: award creditors must play by the book or suffer delays (but there is potential for procedural time gains)

Earlier this week an interim decision of the The Hague Court of Appeal of 8 September 2020 was published, issued in enforcement proceedings between a Dutch ConocoPhillips entity as applicant and the Venezuelan state oil and gas company and one of its subsidiaries as respondents. The decision is perhaps unremarkable insofar as the court refused to hear the petition ex-parte until the requirements of the Hague Service Convention (1965) (“Convention”) on completion of service are fully complied with. However, the decision also shows that there is room to optimise the proceedings before the Dutch courts and gain time in cases where obtaining proof of service on the award debtor is likely to be very difficult.

Procedural background

The Dutch proceedings were initiated by ConocoPhillips Gulf of Paria B.V. on 3 December 2019, when it filed a petition with the Court for recognition and leave to enforce a USD 31.5m ICC award issued against Petróleos de Venezuela S.A. and Corporación Venezolana de Petróleo S.A. Following receipt of the petition, the Court scheduled a hearing for 2 July 2020 and instructed ConocoPhillips to serve the hearing date on the respondents at least four months prior thereto. Neither Petróleos de Venezuela nor Corporación Venezolana de Petróleo appeared at the hearing. ConocoPhillips  had submitted service documents prior to the hearing, which evidenced that service had been initiated timely and correctly out of the Dutch jurisdiction, but was unable to submit the certificate of service and delivery to be issued under the Convention in the prerequisite form by the designated Venezuelan “central authority”. In this case the certificate was the only document with which ConocoPhillips could substantiate that service had been completed in accordance with the Convention. Transmission via postal channels was unavailable by virtue of the formal objection made thereto by Venezuela.

Decision on article 15 (2nd paragraph)

The Court was thus presented with the question whether it could proceed to hear the petition in the absence of the respondents under article 15 (2nd paragraph) of the Convention, which is applied by the Dutch courts pursuant to a formal declaration made by the Dutch State under the Convention. Article 15 (2nd paragraph) provides for an exception to the rule that service must be completed in accordance with the Convention before a Dutch court may proceed on an ex-parte basis. A three-limb test is to be performed: a) the document was transmitted by one of the methods provided for in the Convention; b) a period of time of at least six months, considered adequate by the judge in the particular case, has lapsed since the date of the transmission of the document; and c) no certificate of any kind has been received, even though every reasonable effort has been made to obtain it through the competent authorities of the State addressed.

With reference to a 2019 interim decision of the Amsterdam Court of Appeal on article 15 (2nd paragraph) in enforcement proceedings between state energy companies Naftogaz of Ukraine and Gazprom of the Russian Federation[1], the court held that ConocoPhillips was in any case not able to meet the second limb of the test i.e. that a period of at least six months has lapsed since the date of the transmission of the service documents and the hearing. The time period between the date of service out of the Netherlands (28 February 2020) and the hearing (2 July 2020) was four months and two days. The court dismissed an alternative interpretation of the Convention provided by ConocoPhillips, being that the six month period provided for in article 15 (2nd paragraph) would extend beyond the date of the hearing to the (expected) date of issuance of the court’s decision. The court went on to reschedule the case for a further hearing in seven months’ time (19 April 2021) so as to allow ConocoPhillips to serve the hearing date on the respondents while observing a service term of at least six months.

Observations on the decision and on how optimise Dutch procedure

The decision highlights that Dutch courts can be expected to require award creditors to submit proof of service that is complete and fully compliant with the Hague Service Convention, even if the political or economical situation in the state addressed makes it near impossible to deliver and serve the documents on the counterparty. This may seem a bit harsh on award creditors who are entirely dependent on the proper functioning of the central authority in a foreign State and who may suffer considerable delays – as this decision goes to show – if service documents are not returned timely by the central authority.

A counterbalance to the strict application of service requirements under the Convention is provided for in article 15 (2nd paragraph) of the Convention, which the Dutch courts are known to apply liberally if at least the required six months have lapsed since the date of service out of the Dutch jurisdiction and the applicant can show that reasonable efforts have been made by the process server to obtain the certificate of service and delivery. Clearly however, this alternative to proof of completion of service is less useful in practice if the six month-period is added to the initial service term for a hearing date, because that date was set at less than six months from the date of initiation of service out of the Netherlands. It is here that Dutch procedural law holds promise for optimisation and time gains.

Recognition and leave to enforce a foreign arbitral award in the Netherlands is applied for in ‘petition proceedings’ (verzoekschriftprocedure), which have as a distinct procedural feature that the hearing date and the minimum period for service of the hearing date on the respondent are set by the court and confirmed to the applicant following receipt of the petition. These procedural instructions are given sua sponte by the court. However, the relevant court regulations (procesreglementen) for the Dutch appellate courts specify – in summary – that a party in petition proceedings may apply to the court to (re)schedule a hearing in accordance with that party’s availability and that the court will strive to adjust its planning accordingly. Thus, one may assume the court to entertain an ancillary request made by an award creditor in the petition for recognition and leave to enforce to schedule the hearing at a specific minimum period after the envisaged date of service out of the Dutch jurisdiction.

On that basis and taking into account that article 15 (1st paragraph) of the Convention stipulates in general terms that article 15 (2nd paragraph) may be applied as soon as “the defendant has not appeared”, there seems to be nothing against an applicant proactively requesting a hearing to be scheduled in at least six months’ time, in order to account for a scenario where the service documents are not returned timely and article 15 (2nd paragraph) of the Convention may have to be relied on. In that way, the court may decide already at the first hearing, by way of an oral procedural instruction, to hear the petition ex-parte, rather than having to reschedule for a second hearing, only to be able to observe a six month service term. This approach may yield significant time gains for the award creditor, taking into account also that Dutch petition proceedings are in principle heard in a single hearing, following which the final decision on the petition for recognition and leave to enforce the foreign arbitral award may be issued.

[1] The author was a member of the Dutch counsel team for Gazprom in that case.

SFDR-eisen over duurzaamheid voor beleggingsadviseurs

Foto: Micheile Henderson

Over een half jaar, vanaf 10 maart 2021, zijn extra regels over informatieverschaffing over duurzaamheid van beleggingen van toepassing. Dit is het gevolg van de SFDR. Ook beleggingsadviseurs moeten hierdoor aanpassingen doorvoeren in hun beleid, de informatie op hun websites en de precontractuele informatie voor klanten.

Wie valt eronder?

De Europese SFDR Verordening (2019/2088) is niet alleen van toepassing op financiëlemarktdeelnemers zoals beleggingsfondsen en vermogensbeheerders maar ook op financieel adviseurs. Daaronder vallen naast beleggingsondernemingen en kredietinstellingen die beleggingsadvies als bedoeld in MiFID II verstrekken, ook beheerders van beleggingsinstellingen en icbe’s die beleggingsadvies als nevendienst verstrekken. Een aparte categorie financieel adviseurs betreft de verzekeraars en verzekeringstussenpersonen die verzekeringsadvies verstrekken over verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten. Over deze laatste categorie in een volgende blog meer.

De SFDR is niet van toepassing op kleine beleggingsadviseurs met minder dan drie werknemers in dienst. Het staat de lidstaten echter vrij om de SFDR alsnog op deze groep van toepassing te verklaren. Het is nog onbekend of Nederland dit zal doen.

Het is aannemelijk dat de SFDR niet van toepassing is als er alleen sprake is van beleggingsadvies door beleggingsadviseurs van buiten de EU op basis van reverse solicitation. In dat geval biedt MiFID II namelijk ook geen bescherming aan cliënten in de EU zodat ook transparantie op basis van de SFDR niet lijkt bedoeld. Andersom betekent dit dat dienstverlening gericht op de EU door beleggingsadviseurs van buiten de EU, wel volledig onder de SFDR valt.

Wat is er nieuw?

Aangezien beleggingsadviseurs geen financiëlemarktdeelnemers in de zin van de SFDR zijn en slechts beleggingsadvies over financiële producten die door financiëlemarktdeelnemers worden aangeboden, verstrekken, zijn niet alle verplichtingen uit de SFDR op beleggingsadviseurs van toepassing. Bovendien luiden de verplichtingen die wel van toepassing zijn, veelal net iets anders.

De drie hoofdverplichtingen uit de SFDR voor beleggingsadviseurs hebben betrekking op:

  1. Beleid: het beleggingsadviesbeleid en het eigen beloningsbeleid van de beleggingsadviseur moet worden aangepast aan duurzaamheidsrisico’s.
  2. Website: informatie over het nieuwe beleggingsadviesbeleid en het nieuwe beloningsbeleid moet op de website van de beleggingsadviseur worden opgenomen.
  3. Precontractuele informatie: in precontractuele informatie over financiële producten waarover beleggingsadvies wordt verstrekt, moet worden aangegeven hoe bij beleggingsbeslissingen rekening wordt gehouden met duurzaamheidsrisico’s, hoe dit invloed heeft op het verwachte rendement en hoe negatieve effecten op duurzaamheidsfactoren worden meegenomen, of waarom dit niet gebeurt.

De vierde hoofdverplichting uit de SFDR betreffende de eisen die aan duurzame beleggingen worden gesteld, is niet van toepassing op beleggingsadviseurs aangezien zij geen duurzame beleggingen aanbieden maar daarover hooguit beleggingsadvies verstrekken.

Wat te doen?

Beleggingsadviesbeleid

Het beleggingsadviesbeleid van beleggingsadviseurs moet in beginsel rekening houden met duurzaamheidsrisico’s (gebeurtenissen op ESG-gebied die een materieel negatief resultaat op beleggingen kunnen hebben). Dit betekent dat deze risico’s, zoals het risico van temperatuurstijging op aarde, moeten meewegen bij het beleggingsadvies. Hoewel de SFDR dwingend voorschrijft dat beleggingsadviesbeleid duurzaamheidsrisico’s integreert, lijkt het strikt genomen mogelijk dat de beleggingsadviseur bij herziening van het beleggingsadviesbeleid concludeert dat (bepaalde) duurzaamheidsrisico’s niet relevant zijn en derhalve niet zullen worden meegenomen. De vraag bij duurzaamheidsrisico’s is natuurlijk wel of er situaties denkbaar zijn waarin sprake is van beleggingsbeslissingen die in het geheel niet worden geraakt door ESG-factoren zodat (goed) beleggingsadvies daar geen rekening mee hoeft te houden. Bepaalde duurzaamheidsrisico’s lijken toch altijd te moeten worden meegewogen.

Beloningsbeleid

Ook het beloningsbeleid van de beleggingsadviseur moet duurzaamheidsrisico’s meewegen. Hier lijkt niet echt een uitzondering te zijn voor het geval er geen sprake zou zijn van (bepaalde) duurzaamheidsrisico’s. Het beloningsbeleid moet dus altijd rekening houden met duurzaamheidsrisico’s en redelijkerwijs ook met duurzaamheidsfactoren (factoren op het gebied van ecologie, sociale zaken, werkgelegenheid, mensenrechten en bestrijding van corruptie en omkoping). Dit is waarschijnlijk bij uitstek een onderdeel dat moet worden verwerkt als niet-financieel criterium voor variabele beloning zoals bedoeld in artikel 1:118 lid 3 Wft als gevolg waarvan de variabele beloning van het personeel van de beleggingsadviseur mede wordt gebaseerd op prestaties op het gebied van duurzaamheidsfactoren.

Website

De beleggingsadviseur moet het aangepaste beleggingsadviesbeleid, of in ieder geval een beschrijving daarvan, publiceren op zijn website. Daarbij moet de beleggingsadviseur uitleggen of het beleggingsadviesbeleid duurzaamheidsrisico’s integreert, of niet. In het laatste geval is een uitleg vereist waarom dit niet gebeurt en eventueel ook wanneer dit wel het geval zal zijn. Dit betekent overigens niet dat het hele beleggingsadviesbeleid op de website moet worden vermeld. Een verklarende beschrijving, die tevens ingaat op de integratie van de duurzaamheidsrisico’s, lijkt voldoende.

Daarnaast moet de website van de beleggingsadviseur informatie over het aangepaste beloningsbeleid bevatten waarbij wordt uitgelegd hoe het beloningsbeleid duurzaamheidsrisico’s integreert. Dit betekent niet noodzakelijkwijs dat het hele beloningsbeleid op de website moet worden vermeld. Een verklarende beschrijving lijkt voldoende.

Precontractuele informatie

De beleggingsadviseur moet de precontractuele informatie voor cliënten aanpassen. Daarin moet worden beschreven in hoeverre en op welke manier rekening wordt gehouden met duurzaamheidsrisico’s bij het beleggingsadvies en welke effecten de duurzaamheidsrisico’s op het rendement van de geadviseerde financiële producten zullen hebben. Hiervoor zal de beleggingsadviseur mede gebruik moeten maken van de (aangepaste) precontractuele informatie van de financiëlemarktdeelnemer die het financiële product aanbiedt. Ook hier bestaat overigens de mogelijkheid om onderbouwd aan te geven dat duurzaamheidsrisico’s niet relevant worden geacht.

De precontractuele informatie moet onderdeel zijn van de verplichte precontractuele informatie die aan cliënten wordt verstrekt op grond van artikel 4:20 Wft, zoals de informatie over het aan de cliënt te verlenen beleggingsadvies en de kosten daarvan. In dit verband is tevens van belang dat een voorgestelde wijziging in de MiFID II-regels met zich meebrengt dat duurzaamheidsvoorkeuren van de cliënt moeten worden meegenomen in het kader van de verplichte geschiktheidstoetsing.

Wanneer moet dit gereed zijn?

De SFDR is van toepassing vanaf 10 maart 2021. Vanaf die datum moeten beleggingsadviseurs dus voldoen aan de nieuwe regels. Dit betekent dat beleggingsadviseurs nog maar zes maanden hebben om op tijd klaar te zijn. Dit betekent dus in ieder geval het beleid herzien en de informatie op websites en in precontractuele informatie uitbreiden.

Begin september werd bekend dat de Europese vereniging van vermogensbeheerders (Efama) om uitstel heeft gevraagd. Een dergelijk uitstel lijkt niet waarschijnlijk omdat de SFDR onderdeel is van de ‘green deal’ van de Commissie.

Bij niet-naleving moeten beleggingsadviseurs rekening houden met eventueel door de AFM op te leggen sancties. De SFDR bepaalt immers dat Nederland bevoegde autoriteiten aanwijst om toe te zien op naleving. Het ligt voor de hand dat dit de AFM zal zijn en dat de AFM in overeenstemming met een nog aan te passen Besluit uitvoering EU-verordeningen financiële markten, onder andere boetes en dwangsommen kan opleggen bij overtreding.

Wat is nog meer van belang?

Inmiddels is op Europees niveau een consultatie gestart over de uitwerking van de SFDR in gedetailleerde technische standaarden (regulatory technical standards of RTS). Deze RTS hebben met name betrekking op de inhoud, vorm en taal van de vereiste informatie en bevatten ook nadere eisen voor duurzame en ESG-beleggingen. Zie de eerdere blog ‘SFDR-eisen over duurzaamheid voor vermogensbeheerders‘ van 10 juni 2020.

Afgelopen juni is hiernaast ook een set voorgestelde Europese regels gepubliceerd voor diverse sectoren waaronder de beleggingsadviessector. Deze voorgestelde regels (die dus nog niet definitief zijn) omvatten wijzigingen in bestaande MiFID II-regels en hebben onder andere betrekking op het vaststellen van duurzaamheidsvoorkeuren van cliënten in het kader van de geschiktheidstoetsing en het meenemen van duurzaamheidsvoorkeuren in het kader van product governance. Deze twee onderwerpen hangen nauw samen met de SFDR.

Nieuwe UWV Uitvoeringsregels bij ontslag

Toetsingskader ontslagaanvraag

Wanneer een werkgever een werknemer wil ontslaan vanwege bedrijfseconomische redenen of langdurige arbeidsongeschiktheid en de werknemer stemt daarmee niet in, dan moet de werkgever een ontslagaanvraag indienen bij UWV. UWV beoordeelt een ontslagaanvraag op basis van de bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek, de Ontslagregeling en de (ministeriële) Regeling UWV Ontslagprocedure.

UWV Uitvoeringsregels

In 2015 heeft UWV de Uitvoeringsregels Ontslag om bedrijfseconomische redenen en de Uitvoeringsregels Ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid opgesteld. Daarin geeft UWV een nadere toelichting hoe UWV voornoemde regelgeving toepast en welke eisen aan een ontslagaanvraag worden gesteld. Ook geeft UWV bijvoorbeeld duidelijkheid over de vraag welke gegevens een werkgever moet aanleveren voor het onderbouwen van de ontslagaanvraag.

Nieuwe Uitvoeringsregels Ontslagprocedure

Recent heeft UWV nog een stel nieuwe Uitvoeringsregels opgesteld. Nadat UWV interne werkinstructies had gemaakt over hoe zij de UWV procedure in de praktijk (procedureel) vormgeeft, heeft UWV deze werkinstructies verder uitgewerkt en gepubliceerd in de Uitvoeringsregels Ontslagprocedure. UWV wil hiermee transparant zijn naar werkgevers en werknemers en meer duidelijkheid geven over de procedure: bijvoorbeeld over het indienen van een voorlopige aanvraag, het voeren van verweer, de mondelinge behandeling en reactietermijnen. De nieuwe Uitvoeringsregels Ontslagprocedure gelden vanaf 1 september 2020.

Update Uitvoeringsregels Ontslag om bedrijfseconomische redenen

UWV heeft tevens een nieuwe versie gepubliceerd van de Uitvoeringsregels Ontslag om bedrijfseconomische redenen. Hierin zijn recente aanpassingen van de wetgeving verwerkt, zoals het vervallen van de tijdelijke overbruggingsregeling transitievergoeding (gunstige regels voor werkgevers met minder dan 25 werknemers die per 1 januari 2020 zijn vervallen) en de inwerkingtreding van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren per 1 januari 2020. Door de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren is de aanstelling van (de meeste) ambtenaren omgezet in een arbeidsovereenkomst en is het privaatrechtelijke arbeids- en ontslagrecht daarop van toepassing.

Het loont zeker om de UWV Uitvoeringsregels door te nemen. Wij kunnen u uiteraard in (de voorbereiding van) de UWV procedure bijstaan.

Heeft u vragen? Wij adviseren u graag

Ons Team Arbeidsrecht bestaat uit:

Prejudiciële vragen over samenloop zwangerschapsverlof en vakantie

Noot bij vonnis Kantonrechter Rechtbank Den Haag zp ’s-Gravenhage van 4 mei 2020 ‘Periode van zwangerschapsverlof valt deels samen met collectief vastgestelde vakantie. Verboden onderscheid? Prejudiciële vragen. Uitleg cao.’, in: JAR 02-07-2020, afl. 9.

Periode van zwangerschapsverlof valt deels samen met collectief vastgestelde vakantie. Verboden onderscheid? Prejudiciële vragen. Uitleg cao.

Lees de noot

Privacy Shield ongeldig verklaard

Het hing al een tijd in de lucht. Op donderdag 16 juli 2020 heeft het Europese Hof van Justitie geoordeeld dat het Amerikaanse ‘Privacy Shield’, een zelfcertificeringsprogramma voor Amerikaanse partijen die persoonsgegevens ontvangen van verantwoordelijken in de Europese Economische Ruimte (EER), niet geldig is.

Waar is Privacy Shield voor nodig?

In de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) staat een verbod om persoonsgegevens vanuit de EER door te geven naar een land buiten de EER waar geen passend beschermingsniveau is voor de persoonsgegevens. De Verenigde Staten is hier een voorbeeld van. Zij bieden als land niet een dergelijk beschermingsniveau omdat daar maar in zeer beperkte mate privacywetgeving is.

Dat probleem werd door de VS en de Europese Commissie opgelost door een soort veilige haven, Privacy Shield, voor de Europese persoonsgegevens te creëren. In deze veilige haven golden een aantal basisregels voor het verwerken van Europese persoonsgegevens. Amerikaanse partijen die Privacy Shield gecertificeerd zijn kunnen die persoonsgegevens daardoor wel ontvangen.

Privacy Shield ongeldig

Het Hof van Justitie heeft daar nu een streep door gezet.

Het Privacy Shield biedt namelijk geen bescherming tegen de surveillance programma’s van de Amerikaanse overheid. Deze gegevensverzameling acht het Hof disproportioneel en daarmee in strijd met de Europese grondrechten.

Daarnaast is er weliswaar een Privacy Shield Ombudsman, waar betrokkenen (de personen op wie de persoonsgegevens betrekking hebben) klachten kunnen indienen tegen verwerkingen door de Amerikaanse overheid, maar deze Ombudsman heeft niet de mogelijkheid beslissingen te nemen waar de Amerikaanse inlichtingendiensten zich aan moeten houden. Er is dus geen effectief middel voor betrokkenen om bezwaar te maken tegen de praktijken van de inlichtingendiensten.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Veel Europese partijen maken gebruik van Amerikaanse leveranciers en online applicaties die gegevens opslaan in de VS. De vraag is dus nu of en zo ja, hoe ze toch gebruik kunnen blijven maken van die leveranciers.

Oplossing 1: De eerste oplossing is dat de Amerikaanse leverancier de gegevens niet in de VS opslaat maar in de EER.

Daarbij wordt wel de aantekening gemaakt dat de Europese toezichthouders het inzien vanuit een derde land ook als een doorgifte naar buiten de EER zien. Maar het is niet zeker of het Hof van Justitie daar ook zo over denkt. Om het zekere voor het onzekere te nemen zou de Amerikaanse leverancier de gegevens niet mogen inzien vanuit de VS.

Overigens biedt opslag in de EER niet per se bescherming tegen het opvragen door de Amerikaanse overheid – door de Cloud Act mag de overheid Amerikaanse partijen verzoeken gegevens van Europese burgers af te staan ongeacht de locatie waar die gegevens zijn opgeslagen. De Amerikaanse partijen hebben wel de mogelijkheid zich te verzetten tegen dergelijke verzoeken als zij van mening zijn dat dit in strijd is met de wetgeving in het land waar de gegevens zijn opgeslagen.

Oplossing 2: Een tweede mogelijke oplossing is dat er zogenaamde model contract bepalingen, in het Engels ‘Standard Contractual Clauses’ of ‘SCC’ worden gesloten met de Amerikaanse leverancier. Als deze SCC worden afgesloten, wordt daarmee in het algemeen aangenomen dat er door de ontvanger (de leverancier) een passend beschermingsniveau wordt geboden.

Maar, hier moet wel een slag om de arm worden gehouden.

Het Hof van Justitie heeft in deze uitspraak namelijk ook geoordeeld dat de SCC weliswaar geldig zijn, maar dat de verantwoordelijke eerst moet onderzoeken of in het betreffende land daadwerkelijk een passend beschermingsniveau wordt geboden. Als dat niet voldoende blijkt te zijn, moeten de partijen zelf zorgen voor extra passende waarborgen (maar niet wordt aangegeven wat die dan kunnen zijn). Het Hof acht dit kennelijk ook mogelijk ondanks het feit dat de overheid in het derde land niet aan de SCC gebonden is.

Daarnaast verplichten de SCC de ontvanger in het derde land de Europese verantwoordelijke te informeren als deze moet voldoen aan een verzoek van een overheidsinstantie in het derde land als gevolg waarvan het niet meer aan de SCC kan voldoen. In dat geval heeft de Europese verantwoordelijke de mogelijkheid de doorgifte te staken.

Verder geeft het Hof aan dat als de overheid in het derde land verzoeken doet die niet verder gaan dan wat noodzakelijk is, dit geen overtreding is van de SCC, maar als dat wel verder gaat, is dat het wel.

Hoe verhoudt dat zich tot de VS?

Voor de VS heeft het Hof nu juist geoordeeld dat de gegevensverzameling door de inlichtingendiensten niet proportioneel is (en dus verder gaat dan wat noodzakelijk is). Ten aanzien van Privacy Shield heeft het geoordeeld dat dit geen passende bescherming biedt omdat de betrokkene geen realistische mogelijkheid van bezwaar tegen de praktijken van de inlichtingendiensten heeft. Die mogelijkheid bieden de SCC ook niet.

Hoewel het Hof niet uitdrukkelijk zegt dat de SCC niet voor doorgifte naar de VS kunnen worden gebruikt, lijkt dat wel te volgen uit het oordeel over de Amerikaanse surveillance programma’s en Privacy Shield.

Daarnaast kunnen de SCC niet voor iedere soort doorgifte worden gebruikt omdat ze niet kunnen worden afgesloten tussen een verwerker in de EER en een (sub)verwerker in de VS. Onder Privacy Shield konden dat soort doorgiften wel plaatsvinden.

Oplossing 3: De persoonsgegevens mogen ook worden doorgegeven naar buiten de EER met toestemming van de betrokkene. Dit is in de regel geen praktische oplossing, want de betrokkene moet altijd vrij zijn om toestemming te weigeren en ook om de toestemming weer in te trekken. In die gevallen moeten de gegevens dus alsnog binnen de EER worden opgeslagen. Er ontstaan dan twee databases: een die met toestemming in de VS wordt opgeslagen en een die in de EER moet worden opgeslagen. De vraag is of dit een realistische oplossing is.

Zijn er andere oplossingen?

Het Hof geeft aan het einde van het arrest aan dat het niet geldig verklaren van Privacy Shield niet zal leiden tot een juridisch vacuüm omdat er ook nog andere mogelijkheden zijn om persoonsgegevens door te geven naar buiten de EER.

Voorbeelden daarvan zijn structurele doorgiften binnen een internationaal concern via zogenaamde bindende bedrijfsvoorschriften (Binding Corporate Rules) of doorgiften op basis van door lokale toezichthouders goedgekeurde contractbepalingen, gedragscodes of certificeringsmechanismen. Bij deze laatste drie moet de ontvanger in het derde land ook ‘bindende en afdwingbare toezeggingen’ doen om passende waarborgen, waaronder voor de rechten van de betrokkenen, toe te passen.

Los van het feit dat hiervoor uitgebreide procedures nodig zijn en ze dus geen directe oplossing bieden, blijft het probleem hierbij dat deze doorgiftemechanismen, ook niet met de bindende en afdwingbare toezeggingen van de ontvanger, in de VS geen bescherming bieden tegen de surveillance programma’s van de Amerikaanse overheid. Amerikaanse partijen zullen nu eenmaal moeten voldoen aan verzoeken van de Amerikaanse overheid om gegevens te verstrekken. Daarnaast is er voor de betrokkenen wiens gegevens uit de EER worden doorgezonden in de VS simpelweg niet een dergelijke bescherming. Daarvoor zou in feite nodig zijn dat de Amerikaanse overheid zelf rechtstreekse bescherming in het leven zou roepen voor betrokkenen met persoonsgegevens uit de EER. Dit lijkt echter niet erg waarschijnlijk.

Naast de hiervoor genoemde doorgiftemechanismen is het wel mogelijk om incidenteel gegevens door te geven, zoals wanneer dat noodzakelijk is om een overeenkomst met de betrokkene uit te voeren. Maar dit zijn geen oplossingen voor structurele doorgiften naar buiten de EER.

Het Hof lijkt Europese verantwoordelijken die structureel gebruik maken van Amerikaanse leveranciers dus met een kluitje in het riet te hebben gestuurd.

De conclusie?

De conclusie is dat de juridisch meest sluitende oplossing voor dit arrest is om de gegevens op te laten slaan in de EER.

Als alternatief zouden SCC’s kunnen worden afgesloten, met de wetenschap dat die mogelijk niet geldig zijn voor de VS.

Een ander alternatief is afwachten of de Europese Commissie en de VS met elkaar in conclaaf gaan over een vervanging van Privacy Shield. In de tussentijd vindt er dan strikt genomen een niet-toegestane doorgifte van persoonsgegevens plaats. Dit was ook het geval in de periode nadat de voorganger van Privacy Shield, Safe Harbor, in 2015 door het Hof ongeldig was verklaard.

De vraag is alleen of het de VS en de Europese Commissie zal lukken om een passend alternatief te vinden. Daarvoor is, zo te zien, in feite nodig dat de Amerikaanse inlichtingendiensten ofwel geen gegevens uit de EER mogen betrekken in hun surveillance programma’s ofwel dat de VS wettelijke bescherming tegen de inlichtingendiensten in het leven moet roepen voor betrokkenen met persoonsgegevens uit de EER.

SFDR-eisen over duurzaamheid voor vermogensbeheerders

Zoals eerder aangekondigd, treden op 10 maart 2021 extra regels over informatieverschaffing over duurzaamheid van beleggingen in werking. Dit is het gevolg van de SFDR. Hierdoor moeten ook vermogensbeheerders aanpassingen doorvoeren in hun beleid, de informatie op hun websites en hun precontractuele informatie. Dit wordt hieronder verder toegelicht.

Toepassingsbereik

De Europese SFDR Verordening (2019/2088) is van toepassing op beleggingsondernemingen en kredietinstellingen die vermogensbeheerdiensten verlenen. Dit geldt ook voor beheerders van belegginginstellingen en icbe’s die vermogensbeheerdiensten mogen verlenen.

Het is aannemelijk dat de SFDR niet van toepassing is voor zover er sprake is van vermogensbeheer door vermogensbeheerders van buiten de EU op basis van reverse solicitation. In dat geval biedt MiFID II namelijk ook geen bescherming aan de cliënten in de EU zodat ook de transparantie op basis van de SFDR niet bedoeld lijkt. Andersom betekent dit dat dienstverlening gericht op de EU door vermogensbeheerders van buiten de EU, wel volledig onder de SFDR valt.

Extra verplichtingen

De vier hoofdverplichtingen uit de SFDR hebben betrekking op:

  1. Beleid: het beleggingsbeleid en het eigen beloningsbeleid moet worden aangepast op basis van duurzaamheidsrisico’s.
  2. Website: informatie over het nieuwe beleggingsbeleid en het nieuwe beloningsbeleid moet op de website worden opgenomen.
  3. Precontractuele informatie: in precontractuele informatie moet worden aangegeven hoe bij beleggingsbeslissingen rekening wordt gehouden met duurzaamheidsrisico’s, hoe dit invloed heeft op het verwachte rendement en hoe negatieve effecten op duurzaamheidsfactoren worden meegenomen, of waarom dit niet gebeurt.
  4. Duurzame beleggingen: indien beleggingen als duurzaam worden aangemerkt moet extra informatie over de duurzaamheid van deze beleggingen worden verschaft om te voorkomen dat allerlei beleggingen ten onrechte als ‘groen’ of ‘duurzaam’ worden aangeprezen (greenwashing).

Wat te doen?

Portefeuille is een financieel product

Voor op de individuele verplichtingen onder de SFDR is het van belang dat de SFDR bepaalt dat een portefeuille die voorwerp is van vermogensbeheer, een financieel product is. Een beheerde portefeuille wordt dus gelijkgesteld met een beleggingsinstelling of een pensioenproduct. Dit betekent dat diverse verplichtingen uit de SFDR die van toepassing zijn op de financiële producten, ook gelden voor (alle) beheerde portefeuilles.

Beleggingsbeleid

Het beleggingsbeleid van vermogensbeheerders voor cliënten (de beleggingsmandaten) moet in beginsel rekening houden met duurzaamheidsrisico’s (gebeurtenissen op ESG-gebied die een materieel negatief resultaat op beleggingen kunnen hebben). Dit betekent dat deze risico’s, zoals het risico van temperatuurstijging op aarde, moeten meewegen bij het vermogensbeheer. Hoewel de SFDR dwingend voorschrijft dat beleggingsbeleid duurzaamheidsrisico’s integreert, lijkt het strikt genomen mogelijk dat de vermogensbeheerder bij herziening van het beleggingsbeleid concludeert dat (bepaalde) duurzaamheidsrisico’s niet relevant zijn en derhalve niet zullen worden meegenomen. Dit zal bij vermogensbeheer ook van de voorkeuren van de cliënt afhangen. De vraag bij duurzaamheidsrisico’s is natuurlijk wel of er situaties denkbaar zijn waarin sprake is van beleggingsbeslissingen die in het geheel niet worden geraakt door ESG-factoren. Bepaalde duurzaamheidsrisico’s zullen toch altijd moeten worden meegewogen, zelfs als de cliënt geen specifeke duurzaamheidsvoorkeuren heeft. Ook dan zal het beoogde rendement van een portefeuille kunnen worden beïnvloed door duurzaamheidsrisico’s.

Aangezien het beleggingsbeleid en de duurzaamheidsrisico’s verschillen per cliënt of cliëntengroep, betekent deze aanpassing potentieel een flinke excercitie voor vermogensbeheerders.

Beloningsbeleid

Ook in het beloningsbeleid van de vermogensbeheerder zelf moeten duurzaamheidsrisico’s worden meegenomen. Hier lijkt niet echt een uitzondering te zijn voor het geval er geen sprake zou zijn van (bepaalde) duurzaamheidsrisico’s. Het beloningsbeleid moet dus altijd rekening houden met duurzaamheidsrisico’s en redelijkerwijs ook met duurzaamheidsfactoren (factoren op het gebied van ecologie, sociale zaken, werkgelegenheid, mensenrechten en bestrijding van corruptie en omkoping). Dit is waarschijnlijk bij uitstek een onderdeel dat moet worden verwerkt als niet-financieel criterium voor variabele beloning zoals bedoeld in artikel 1:118 lid 3 Wft als gevolg waarvan de variabele beloning mede wordt gebaseerd op prestaties op het gebied van duurzaamheidsfactoren.

Website

De vermogensbeheerder moet het aangepaste beleggingsbeleid, of in ieder geval een beschrijving daarvan, publiceren op zijn website. Daarbij moet de vermogensbeheerder uitleggen hoe het beloningsbeleid duurzaamheidsrisico’s integreert. Dit betekent overigens niet dat het hele beleggingsbeleid van iedere cliënt op de website moet worden vermeld. Een verklarende beschrijving die tevens ingaat op de integratie van de duurzaamheidsrisico’s, lijkt voldoende.

Tevens moet de vermogensbeheerder een verklaring over zijn due diligence beleid opnemen. Deze verklaring moet zien op de door de vermogensbeheerder in aanmerking genomen materieel negatieve effecten op duurzaamheidsfactoren en moet in ieder geval ingaan op de vaststelling en prioriteit van de belangrijkste materieel negatieve effecten, de geplande maatregelen, eventueel shareholder engagement beleid en verwijzing naar de naleving van internationaal erkende principes. Als de vermogensbeheerder ervoor kiest dergelijke effecten niet in aanmerking te nemen bij due diligence, moet hij dit in een verklaring uitleggen.

Voor grote vermogensbeheerders zoals banken, gelden extra eisen. ‘Groot’ betekent in dit verband dat de vermogensbeheerder zelf, of tezamen met haar dochtermaatschappijen, ten minste 500 werknemers in dienst heeft. Dergelijke ‘grote’ vermogensbeheerders moeten een extra of aanvullende verklaring over het due diligence beleid op hun website publiceren.

Precontractuele informatie

De vermogensbeheerder moet de precontractuele informatie voor cliënten aanpassen. Daarin moet hij beschrijven in hoeverre en op welke manier hij rekening houdt met duurzaamheidsrisico’s bij beleggingsbeslissingen en welke effecten de duurzaamheidsrisico’s op het rendement zullen hebben. Ook hier bestaat de mogelijkheid om onderbouwd aan te geven dat duurzaamheidsrisico’s niet relevant worden geacht. De precontractuele informatie moet onderdeel zijn van de verplichte precontractuele informatie aan cliënten op grond van artikel 4:20 Wft, zoals de informatie over het aan de cliënt voorgestelde beleggingsmandaat, de beoogde financiële instrumenten, de benchmark en de kosten en lasten. In dit verband is tevens van belang dat een voorgestelde wijziging in de MiFID II-regels met zich mee brengt dat duurzaamheidsvoorkeuren van de cliënt moeten worden meegenomen in het kader van de verplichte geschiktheidstoetsing (zie ook hieronder).

In aanvulling hierop moet de vermogensbeheerder voor elk beleggingsmandaat informatie verschaffen of, en zo ja hoe, de belangrijkste ongunstige effecten of duurzaamheidsfactoren in aanmerking worden genomen. Daarnaast moet hij een verklaring verstrekken dat (verdere) informatie over deze effecten beschikbaar is in de periodieke rapportages aan de cliënt. Deze laatste verplichting geldt echter pas vanaf 30 december 2022.

Duurzame beleggingen

Er gelden nadere regels over duurzaamheid indien er sprake is van duurzame portefeuilles. In dat geval moet de vermogensbeheerder een betere onderbouwing geven in hoeverre een portefeuille duurzaam is. Daartoe moet de vermogensbeheerder bijvoorbeeld onderbouwen in hoeverre aan duurzame kenmerken wordt voldaan en of een gehanteerde index of benchmark daaraan bijdraagt. Bij gebrek aan een duurzame index of benchmark, moet de vermogensbeheerder uitleggen hoe de duurzame doelen worden bereikt. Ook moet de website van de vermogensbeheerder informatie bevatten over de duurzame doelen en de methoden om deze te beoordelen, meten en monitoren. Tot slot moeten ook de periodieke rapportages aan de cliënt relevante informatie op dit punt bevatten. Deze laatste verplichting geldt echter pas vanaf 30 december 2022.

Wat betreft duurzaamheid is met name de Taxonomieverordening van belang omdat deze invulling geeft aan wat er als duurzaam heeft te gelden.

Wanneer moet dit gereed zijn?

De SFDR is van toepassing vanaf 10 maart 2021. Vanaf die datum moeten vermogensbeheerders dus voldoen aan de nieuwe regels. Een uitzondering geldt voor de regels over precontractuele informatie op product- en dienstniveau en over periodieke rapportages, die pas vanaf 30 december 2022 gelden. Het overgrote deel van de verplichtingen uit de SFDR treedt dus op 10 maart 2021 in werking en dat betekent dat vermogensbeheerders nog maar acht maanden hebben om op tijd klaar te zijn. Dit betekent dus in ieder geval het beleid aanpassen en de informatie op websites en in precontractuele informatie uitbreiden. Dit betreft enerzijds eigen beleid (zoals het beloningsbeleid) en anderzijds beleid voor cliënten (zoals beleggingsmandaten).

Bij niet-naleving moeten vermogensbeheerders rekening houden met eventueel door de AFM op te leggen sancties. De SFDR bepaalt immers dat Nederland bevoegde autoriteiten aanwijst om toe te zien op naleving. Het ligt voor de hand dat dit de AFM zal zijn en dat de AFM in overeenstemming met een nog aan te passen Besluit uitvoering EU-verordeningen financiële markten, onder andere boetes en dwangsommen kan opleggen bij overtreding.

Andere relevante ontwikkelingen

Inmiddels is op Europees niveau een consultatie gestart over de uitwerking van de SFDR in gedetailleerde technische standaarden (regulatory technical standards of RTS). Deze RTS hebben met name betrekking op de inhoud, vorm en taal van de informatie en bevatten ook nadere eisen voor duurzame en ESG-beleggingen. Zie de eerdere blog van 10 juni 2020.

Afgelopen juni is hiernaast ook een set voorgestelde Europese regels gepubliceerd voor diverse sectoren waaronder de vermogensbeheersector. Deze voorgestelde regels (die dus nog niet definitief zijn) omvatten wijzigingen in bestaande MiFID II-regels en hebben onder andere betrekking op het vaststellen van duurzaamheidsvoorkeuren van cliënten in het kader van de geschiktheidstoetsing en het meenemen van duurzaamheidsvoorkeuren in het kader van product governance, twee onderwerpen die nauw samenhangen met de SFDR.

Interview met Marjolein Driessen: over Inbreuk op IE-rechten, deel 6 van de serie IE in Bedrijf

Interview Marjolein Driessen ‘over Inbreuk op IE-rechten, deel 6 van de serie IE in Bedrijf’ in Van Passie Naar Boek, 18 juni 2020.

In februari 2020 kwam ‘IE in Bedrijf – Inbreuk op IE-rechten’ uit. Dit is het zesde deel van de serie IE in Bedrijf, dat Marjolein Driessen schreef, samen met coauteur Theo-Willem van Leeuwen. Marjolein is advocaat, gespecialiseerd op het gebied van intellectueel eigendom (IE) en reclamerecht. De serie boeken wordt uitgegeven door Legaltree, waar Marjolein een van de partners is.

Precies een jaar geleden maakte ik al kennis met Marjolein. Ik had een advocaat nodig voor het hoger beroep in een zaak die ik had gewonnen, nadat iemand enkele jaren daarvoor een boek uitgaf waarvan de inhoud bijna volledig overgenomen was uit een van mijn boeken. Onze samenwerking duurde niet lang, want vlak voor de eerste zitting trok de tegenpartij het hoger beroep alsnog in. Maar het fijne contact dat we hadden is me bijgebleven, en ik vind het erg leuk om haar nu te mogen interviewen over de serie boeken die ze schreef.

Lees het interview hier.

NOW 2.0 en belangrijke andere wijzigingen per 1 juli 2020

1. NOW 2.0: wat zijn de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van NOW 1.0

  1. Vanaf 6 juli tot en met 31 augustus 2020 kan subsidie op grond van NOW 2.0 worden aangevraagd.
  2. De periode waarover het omzetverlies wordt berekend wordt vier maanden, gelegen tussen 1 juni en 30 november 2020.
  3. De referentie-omzet wordt de omzet over 2019 gedeeld door drie.
  4. De forfaitaire opslag over het loon wordt verhoogd van 30% naar 40%.
  5. De loonsom aan de hand waarvan het recht op subsidie op grond van NOW 2.0 wordt berekend, is de loonsom over maart 2020.
  6. Zijn in de periode van 1 juni tot en met 30 september 2020 werknemers ontslagen via het UWV op bedrijfseconomische gronden, dan wordt het loon dat de betreffende werknemers in een periode van drie maanden hebben ontvangen op de subsidie in mindering gebracht. Onder NOW 1.0 werd 150% van het loon van de ontslagen werknemer op de subsidie in mindering gebracht.
  7. Het totale subsidiebedrag wordt met 5% verminderd als de werkgever in de periode van 30 mei 2020 tot en met 30 september 2020 één of meerdere meldingen als bedoeld in de Wet Melding Collectief Ontslag doet én gedurende het subsidietijdvak voor 20 of meer werknemers in een werkgebied van de WMCO ontslag om bedrijfseconomische redenen aanvraagt, tenzij met de vakbonden of vertegenwoordiging van werknemers overeenstemming is bereikt over de noodzaak van het aantal te vervallen arbeidsplaatsen.
  8. De werkgever is verplicht zich in te spannen om werknemers te stimuleren om
    deel te nemen aan een ontwikkeladvies of aan scholing en werknemers over deze verplichting te informeren. Hierover moet bij de NOW 2.0-aanvraag een verklaring worden afgelegd, maar er staat geen sanctie op het niet nakomen van deze verplichting.
  9. De rechtspersoon die een voorschot van meer dan € 100.000 heeft ontvangen en/of een totale subsidie van meer dan € 125.000 mag over 2020 geen dividend uitkeren aan aandeelhouders, geen bonussen en winstdelingen aan de Raad van Bestuur, bestuur en directie van de rechtspersoon en geen eigen aandelen inkopen. Het begrip “bestuur” moet ruim worden uitgelegd: ook leden van het management die het beleid bepalen vallen daaronder. Overtreding van dit verbod leidt tot volledig verval van het recht op subsidie. Dit verbod geldt ook voor de moedermaatschappij van de rechtspersoon. Het verbod geldt tot en met de datum van de vergadering waarin de jaarrekening over 2020 wordt vastgesteld in 2021. Ook daarna mag geen bonus of dividend met betrekking tot 2020 worden uitgekeerd.

2. Addendum arbeidsovereenkomst

Werkgevers betalen voor werknemers in vaste dienst een lage WW-premie. Daarvoor is wel vereist dat een schriftelijke arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd is overeengekomen, of dat een addendum met die bevestiging is opgesteld bij de oorspronkelijke arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Werkgevers hebben uitstel gekregen om dit goed te regelen tot 1 juli 2020.

3. Extra geboorteverlof

Momenteel hebben partners recht op één week betaald geboorteverlof. Vanaf 1 juli 2020 hebben zij recht op maximaal vijf weken (vijf keer het aantal werkuren per week) geboorteverlof voor een kind dat op of na 1 juli 2020 wordt geboren. Dit verlof dient binnen zes maanden na de geboorte te worden opgenomen. Voorwaarde is wel dat een werknemer eerst het betaalde geboorteverlof van een week opneemt. De partner heeft gedurende het aansluitende verlof geen recht op salaris maar wel recht op een uitkering van het UWV gelijk aan 70% van het (maximum dag)loon.

4. Verhoging minimumloon

Het minimumloon wordt verhoogd met € 27,- bruto per dag tot € 1.680,- bruto per maand voor werknemers van 21 jaar of ouder (voor werknemers jonger dan 21 jaar gelden gestaffeld lagere minimumlonen).

5. Compensatie transitievergoeding terugvragen vóór 1 oktober 2020

Sinds 1 april 2020 kunnen werkgevers die een transitievergoeding betalen na twee jaar ziekte, daarvoor een compensatie vragen bij het UWV. Aanvragen voor compensatie van vergoedingen betaald tussen 1 juli 2015 en 31 maart 2020 moeten vóór 1 oktober 2020 worden ingediend.

6. Verval vakantiedagen

Per 1 juli 2020 vervallen wettelijke vakantiedagen die opgebouwd zijn over 2019. Bovenwettelijke vakantiedagen vervallen 5 jaar na afloop van het jaar waarin de vakantiedagen zijn opgebouwd.

7. ZZP’ers

Het wetsvoorstel voor invoering van een minimumtarief en een zelfstandigenverklaring voor zelfstandigen is ingetrokken. Wel werkt de regering verder aan de ontwikkeling van een webmodule, die het mogelijk moet maken een indicatie te krijgen of sprake is van een arbeidsovereenkomst, dan wel van een overeenkomst van opdracht. De Wet DBA wordt tot 1 januari 2021 in beginsel niet gehandhaafd. In het najaar van 2020 wordt besloten of dit handhavingsmoratorium wordt verlengd.

Heeft u vragen? Wij adviseren u graag

Ons Team Arbeidsrecht bestaat uit:

Design: hoe werkt modelregistratie en wat zijn de kosten?

Modelregistratie is voor designers een goede keuze om hun design/ontwerpen te beschermen.

Foto: Med Badr Chemmaoui

Een modelregistratie biedt allerlei grote voordelen ten opzichte van andere intellectuele eigendomsrechten, zoals het auteurs– of merkenrecht. Wat een model precies is en wat de voordelen zijn van een modelregistratie lees je hier. Hoe de modelregistratie in zijn werk gaat en wat de kosten zijn, lees je in dit artikel.

Modelbescherming Benelux

Voor Nederlandse bedrijven die hun producten niet internationaal verkopen, is vooral van belang dat bescherming in Nederland, en eventueel net daarbuiten, goed geregeld is. Maar: Nederlandse modelregistraties bestaan niet.

De regels die gelden voor bescherming van modellen in Nederland, staan in een verdrag dat geldt voor de hele Benelux: Nederland, België en Luxemburg dus. Bedrijven kunnen hun design als Benelux-model beschermen door een aanvraag te doen bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE – Den Haag). De beschermingsduur van een Benelux modelregistratie is vijf jaar waarbij je vier keer de mogelijkheid hebt om de registratie te verlengen. In totaal dus 25 jaar bescherming tegen inbreukmakers.

Modelbescherming EU

Een andere en belangrijkere mogelijkheid voor Nederlandse bedrijven om hun design te beschermen, is via een EU-modelregistratie. Dat wordt aangevraagd bij het ‘EUIPO’ (Alicante, Spanje), het EU-bureau dat de EU-merken en -modellen inschrijft. Een van de grote voordelen van een EU-model ten opzichte van een Beneluxmodel is dat je in een keer bescherming krijgt in alle EU-landen, terwijl de kosten relatief laag zijn (gemiddeld tegen de € 1.000 tegenover ongeveer € 500 voor een Beneluxmodel, als je de registratie laat verzorgen door een specialist, wat aan te raden is; zie het slot van dit artikel). De maximale beschermingsduur van een EU-model is net als bij Benelux-modellen 25 jaar.

Als je als bedrijf ambities hebt die net iets verder reiken dan de Benelux, ook als uitbreiding naar het buitenland pas zal spelen op de langere termijn , is het dus aan te raden direct voor een EU-modelregistratie te kiezen. Als je vindt dat er inbreuk wordt gemaakt, kan de rechter in één land op basis van de EU-modelregistratie concurrenten een verbod opleggen dat geldt voor álle EU-landen. Bij een Benelux-model kun je slechts een verbod krijgen voor de drie Benelux-landen.

Niet geregistreerd, toch EU-modelbescherming

Een geregistreerd modelrecht is niet de enige manier om design als model te beschermen. Nadat een ontwerp openbaar is gemaakt, is het namelijk automatisch drie jaar beschermd als ‘ongeregistreerd EU-model’. Een ongeregistreerd EU-modelrecht ontstaat dus direct na openbaarmaking en zonder dat je het hoeft te registreren. In dat opzicht is het dus te vergelijken met het auteursrecht dat ook automatisch ontstaat (op het moment dat een creatie wordt gemaakt).

Met een ongeregistreerd EU-modelrecht is het alleen mogelijk om exacte kopieën van het design te verbieden. In branches waar de omloopsnelheid van producten hoog is, zoals de fashion industrie en de meubelbranche, kan zo’n ongeregistreerd modelrecht uitkomst bieden: wel beschermd tegen echte kopieën, maar niet de kosten van een registratie.

Voor andere branches is het niet aan te raden te vertrouwen op de bescherming als ongeregistreerd EU-model. De beschermingsomvang is een stuk minder groot dan bij een geregistreerd model en het is veel lastiger te bewijzen dat je modelrechten hebt, omdat je geen registratiecertificaat krijgt.

Vereisten voor bescherming van design als model

Het BBIE en het EUIPO controleren niet of een modelaanvraag aan alle wettelijke vereisten voldoet, die hierna zijn beschreven. Je krijgt dus sowieso een modelregistratie als je de verplichte registratiekosten maar betaalt en aan bepaalde formaliteiten voldoet.

Maar dat betekent niet dat die registratie ook automatisch iets waard is. Om een geldig modelrecht te krijgen, moet het model wel aan bepaalde eisen voldoen. Als een concurrent vindt dat een modelregistratie niet aan die vereisten voldoet, kan de nietigheid van het model worden ingeroepen en verwijdert het bureau het model uit het modellenregister. Bij EU-modellen kan zo’n verzoek worden ingediend bij het EUIPO (en soms in een al lopende zaak bij de rechter), bij Benelux-modellen vooralsnog alleen bij de rechter.

Design kan als model worden beschermd als het nieuw is en een eigen karakter heeft. Dat klinkt simpel, maar is het in de praktijk niet altijd.

Nieuwheid

Nieuw wil zeggen dat er geen identiek model voor het publiek beschikbaar is gesteld vóórdat de aanvraag voor een modelregistratie wordt ingediend. ‘Identiek’ betekent dat er hooguit verschillen zijn op onbelangrijk detailniveau. Niet helemaal identiek is in het modellenrecht dus toch identiek.

Het is voor de nieuwheid belangrijk ervoor te zorgen dat je je design zo snel mogelijk na het ontwerpen aanvraagt als model. Daar heb je een jaar de tijd voor: binnen een jaar nadat een ontwerp openbaar is gemaakt, moet je de modelaanvraag indienen. Anders is het niet nieuw meer en kan de nietigheid worden ingeroepen.

Dat was bijvoorbeeld het geval bij deze krabpaal, aangevraagd als EU-model op 30 maart 2018:

De krabpaal bleek al op 22 maart 2017 te zijn getoond via een Facebookfilmpje (een jaar en 8 dagen vóór de modelaanvraag dus):

Het model was dus niet nieuw meer toen het werd aangevraagd. De vorderingen van de modelhouder werden afgewezen.

Ook Porsche had het nakijken toen de nieuwe 911 als EU-model werd aangevraagd:

Niet het model van een concurrent stond in de weg aan de nieuwheid van de ‘nieuwe’ Porsche 911, maar Porsches eigen, eerdere 911-modellen, zoals deze:

Bij modellen geldt een andere nieuwheid dan bij octrooien (in het dagelijkse taalgebruik beter bekend als ‘patenten’). Daar geldt een absolute nieuwheid: de uitvinding moet geheim blijven tot het moment van de octrooiaanvraag. Elke openbaarmaking schaadt de nieuwheid zodat dan geen aanspraak meer kan worden gemaakt op een geldig octrooirecht.

Eigen karakter

Behalve dat een model nieuw moet zijn, moet het ook een eigen karakter hebben. Dat betekent dat de algemene indruk van het model volgens de ‘geïnformeerde gebruiker’ verschilt van de algemene indruk van andere, oudere modellen. De geïnformeerde gebruiker is in het hierna genoemde waterballonnenvoorbeeld degene die weet wat voor waterballonnen er op de markt zijn en welke vorm/uiterlijk die ballonnen hebben en moeten hebben om een goede, bruikbare waterballon te zijn.

Wat kan geen model zijn?

Soms is een ontwerp nieuw en heeft het een eigen karakter, maar is het toch geen geldig model. Er zijn namelijk verschillende uitzonderingen die gelden in het modellenrecht op basis waarvan je geen geldig modelrecht krijgt, zoals:

  1. Technische functie: als een product uitsluitend op een bepaalde manier is vormgegeven omdat dat de functionaliteit ten goede komt, kan de fabrikant geen modelbescherming claimen . Bij modelbescherming gaat het immers om het uiterlijk van een product. Dat er ook ándere technische alternatieven zijn, is daarbij niet relevant.
    Waterbalonnenvuller

    Voor de Bunch O Balloons waterballonnen (links) is een EU-modelregistratie verkregen:

    Daarmee wordt geprobeerd de waterballonnen van Toi-Toys (bovenste afbeelding rechts) van de markt te krijgen. Maar de geldigheid van de modelregistratie wordt door Toi-Toys betwist. Terecht.De rechter oordeelt in 2017 in een inbreukprocedure al dat de vormgeving geheel functioneel is. Door middel van een bundel rietjes die aan een koppelstuk bevestigd zijn, zodanig dat dit koppelstuk kan worden aangesloten op een kraan, is het mogelijk meerdere waterballonnen in één keer te vullen met water. Nadat de ballonnen gevuld zijn, sluiten ze automatisch door middel van de elastiekjes indien deze van de rietjes worden afgeschoven. Functioneel dus. Het EU-modelrecht op de Bunch O Balloons is daarmee niet geldig en Toi-Toys mag de Water Bombs gewoon op de markt brengen.Het EUIPO heeft in juni 2019 de nietigheid van het EU-model bevestigd, vanwege de louter functionele functie.Zadelhoes e-bikes
    Ook deze hoezen voor e-bikes zijn uitsluitend functioneel zodat het geregistreerde EU-model nietig is verklaard:
  2. Inbreuk op een ander IE-recht: een model dat inbreuk maakt op een ouder merk, auteursrechten of een eerder model, is niet geldig. Van inbreuk op een ouder merk zal in de praktijk bijvoorbeeld (en met name) sprake zijn bij logo’s die als model worden geregistreerd. Het is mogelijk voorafgaand aan een modelaanvraag het merkenregister te checken op gelijke(nde) merken die al bestaan en die mogelijk een bezwaar kunnen vormen voor een modelaanvraag. Inbreuk op eerdere auteursrechten komt in de praktijk vaker voor, omdat het auteursrecht in beginsel hetzelfde beschermt: het uiterlijk van een product of een logo. Of er oudere auteursrechten bestaan, is niet na te gaan. Er is namelijk geen register waar auteursrechten ingeschreven staan. Je wordt dus vaak pas met oudere auteursrechten geconfronteerd op het moment dat een partij bezwaar maakt tegen de registratie van je design als model.
  3. Kenmerkende eigenschappen: uit de modelregistratie moet duidelijk blijken waar nu eigenlijk bescherming voor wordt geclaimd. Als dat niet duidelijk is, krijg je ook geen geldig modelrecht. Van groot belang is dus dat de aanvraag op de juiste manier wordt ingediend, met goede kwaliteit foto’s/afbeeldingen. Raadzaam is om een modelaanvraag niet zelf in te dienen, maar dat te laten doen door een specialist: een van de juristen bij een merken- en modellenbureau. Die weten precies welke eisen er bijvoorbeeld worden gesteld aan het beeldmateriaal, hoeveel afbeeldingen er mogen worden toegevoegd et cetera.

Zo werkt de modelregistratieprocedure

Een EU-model aanvragen kan online via het EUIPO. De registratieprocedure is uitsluitend administratief en daardoor snel. Korte tijd nadat de modelaanvraag is ingediend, wordt het gepubliceerd en geregistreerd. Bedrijven kunnen de aanvraag zelf indienen.

Maar aan te raden is dit niet. Omdat het EUIPO (net als het BBIE) niet checkt of een modelaanvraag voldoet aan de wettelijke eisen (nieuwheid, eigen karakter) en of bijvoorbeeld de afbeeldingen/foto’s waarop het model is afgebeeld wel van goede kwaliteit zijn, is de kans vrij groot dat een modelregistratie uiteindelijk niet de gewenste bescherming oplevert.

In de praktijk gebeurt dat regelmatig. Dat kun je als bedrijf voorkomen door een specialist in te schakelen die de aanvraag verzorgt. Op de website www.bmm.nl staat een overzicht van alle erkende merken- en modellengemachtigden in de Benelux. Zij weten precies wat de vereisten zijn voor een goede modelaanvraag zodat je uiteindelijk een modelregistratie verkrijgt waar je ook echt wat aan hebt.


Meer weten over de bescherming van design/vormgeving? Lees het boek ‘IE in Bedrijf – Vormgeving’. In hard cover en als e-book te bestellen via de reguliere en online boekhandels, zoals Managementboek.

Design: hoe bescherm je je ontwerpen optimaal?

Lees hier de 6 belangrijkste voordelen van het beschermen van ontwerpen via het modellenrecht vs. het auteursrecht en merkenrecht.

Foto: Edho Pratama

Ontwerpers en bedrijven besteden in het ontwerpproces vaak geen of weinig aandacht aan juridische bescherming van hun designs. Met als resultaat dat je alleen op het auteursrecht kan terugvallen als je design wordt gekopieerd. Een gemiste kans. Vormgeving kan namelijk eenvoudig worden beschermd via het modellenrecht. Wat een model is, hoe je een model beschermt en wat de 6 voordelen zijn van een modelregistratie, lees je in dit artikel.

Wanneer wordt een ontwerp gezien als een model?

Daarvoor moeten we eerst weten wat een model precies is. De wet definieert een ‘model’ als volgt: ‘Als tekening of model wordt beschouwd het uiterlijk van een voortbrengsel of een deel ervan’. Daaronder vallen naast tweedimensionale tekeningen (zoals een logo of het patroon op kleding) ook driedimensionale producten: een kast, tafel, jurk, ketting, oorbel, koffiemok, etalagepop, lamp, iPhone, de velg van een auto et cetera.

Alles wat zichtbaar is in een product – het uiterlijk dus, niet de techniek – kan een model zijn. Anders dan vaak wordt gedacht, betekent dit dus ook dat het uiterlijk van gebruiksvoorwerpen voor modelbescherming in aanmerking komt; het gaat niet alleen maar om siervoorwerpen en logo’s. Zoals deze tafels die in 2014 door Eichholtz B.V. als EU-model zijn geregistreerd:

Eichholtz B.V. tafel: het op 6 mei 2014 aangevraagde en op 14 juli 2014 ingeschreven Gemeenschapsmodel met registratienummer 002458653-0014

En:

Eichholtz B.V. tafel: het op 6 mei 2014 aangevraagde en op 14 juli 2014 ingeschreven Gemeenschapsmodel met registratienummer 002458653-0032

Of deze kaarthouder van Secrid:

Secrid kaarthouder: Benelux modelregistratie 38548-01, gedeponeerd op 10 juni 2010 en ingeschreven op 11 maart 2011

Deze lamp van Edelman:

Edelman kerstboom-model met registratienummer 003844174-0003

Of verpakkingsmateriaal:

Het uiterlijk wordt volgens de regels in het modellenrecht afgeleid uit ‘de kenmerken van met name de lijnen, de omtrek, de kleuren, de vorm, de textuur of de materialen van het voortbrengsel zelf of de versiering ervan’. Er zijn dus allerlei factoren die het uiterlijk van een product bepalen.

Voordelen van een modelregistratie

Bescherming van design/vormgeving kan op verschillende manieren worden geclaimd. De meest gangbare manieren zijn:

  • Via het auteursrecht
  • Via het geregistreerde (EU-)modellenrecht
  • Via het merkenrecht

Bescherming via een geregistreerd EU-model heeft (veel) oordelen. Op zichzelf, maar ook ten opzichte van de hiervoor genoemde beschermingsvormen. De belangrijkste voordelen zijn:

  1. Registratiecertificaat
    Na registratie van een model krijg je een registratiecertificaat – een van de belangrijkste voordelen van een modelregistratie. Alleen al het hebben van een registratiecertificaat schrikt concurrenten en copycats vaak af, zodat je ze kunt dwingen te stoppen met het verhandelen van een product met een zelfde of gelijkend design. Dit is anders in bijvoorbeeld het auteursrecht. Het kost namelijk vaak veel moeite te bewijzen dat je design auteursrechtelijk beschermd is én dat je de rechthebbende bent. Met de registratie van een EU-model, is dat bewijs snel geleverd.
  2. Geldigheid
    Het geregistreerde modelrecht wordt geacht geldig te zijn – daar gaat de rechter automatisch van uit. Zie bijvoorbeeld deze uitspraak over de bescherming van de vormgeving van kasten. Het is vervolgens aan de mogelijke inbreukmaker om aan te tonen dat het model niet geldig is (zie voor de geldigheid van een model dit artikel). Dat is voor de modelrechthebbende een veel comfortabeler positie dan voor de auteursrechthebbende, die zijn auteursrecht moet bewijzen. Ook ten opzichte van het merkenrecht is dit een groot voordeel: aan de registratie van design als vormmerk worden namelijk zware eisen gesteld en aanvragen hiervoor worden vaak geweigerd door het merken- en modellenbureau dat de merken en modellen inschrijft (bij EU-merken en EU-modellen: het EUIPO en bij Benelux merken en modellen: het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom – BBIE).De registratie van design als model gaat echter zonder veel moeite. Het bureau beoordeelt de aanvrage van een model alleen op formele eisen (zoals: is de naam van de modelhouder ingevuld?) en kijkt niet naar de inhoudelijke eisen (oftewel: voldoet het model aan de eisen die gelden voor het verkrijgen van een geldig model, zoals de vereiste nieuwheid? Zie over die eisen dit artikel).
  3. Rechthebbende
    De geregistreerde modelhouder wordt geacht de rechthebbende te zijn. De rechter gaat dus niet alleen uit van de geldigheid van het geregistreerde model, maar de rechter gaat er ook van uit dat de modelhouder die wordt genoemd in de registratie de daadwerkelijke rechthebbende is. Dat bewijs is in het auteursrecht veel lastiger – en regelmatig zelfs niet – te leveren.
  4. Bescherming in alle EU-landen
    Met een EU-model krijg je bescherming in alle EU-landen. Dat betekent dat je in elk EU-land dat modelrecht kunt inzetten, zonder dat je product in elk EU-land op de markt hoeft te zijn. Maar het betekent ook dat als je vindt dat er inbreuk wordt gemaakt, de rechter in één bepaald land een verbod kan geven dat geldt voor álle EU-landen. Dat is een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld het auteursrecht dat vooral nationaal is geregeld en waarbij je nog steeds in elk land waar inbreuk wordt gemaakt een aparte procedure moet starten.
  5. Geen gebruikseis
    Er is geen gebruikseis. Anders dan in het merkenrecht, waar een merk vervallen kan worden verklaard als het gedurende vijf jaar na de registratie niet normaal is gebruikt, hoeft een model niet gebruikt te worden om geldig te zijn/blijven.
  6. Lage kosten
    De kosten van een geregistreerd EU-model zijn relatief laag: ongeveer EUR 350 als je het zelf online indient (wat overigens niet aan te raden is, omdat het meer behelst dan alleen het invullen van een formuliertje; klik hier voor meer informatie over de registratieprocedure) of rond de EUR 1.000 als je de registratie door een professioneel merken- en modellenbureau laat verzorgen. Het model wordt geregistreerd voor een periode van 5 jaar (met de mogelijkheid om het te vernieuwen tot maximaal 25 jaar).

Wat kun je met een EU-modelregistratie?

Met een EU-modelregistratie kun je tegengaan dat anderen een gelijke(nde) vormgeving hanteren voor producten. Elk gebruik kan worden verboden: het aanbieden, importeren, in voorraad houden, verkopen, exporteren, afbeelden op een website of in reclamemateriaal et cetera. Niet alleen in Nederland, maar in de hele EU.

Bedrijven die alleen belang hebben bij goede bescherming in de Beneluxlanden, kunnen in plaats van een EU-model een Beneluxmodel registreren. Daarmee kan tegen iets lagere kosten elk gebruik in de Benelux van producten met een gelijke(nde) vormgeving worden tegengegaan. Beperkter dus dan bij een EU-model, maar toch ook zeer waardevol vanwege de genoemde voordelen van een modelregistratie.

Voorbeelden uit de rechtspraak

Dat een EU-modelregistratie van grote waarde is, volgt ook uit diverse juridische procedures waarbij de inzet inbreuk op een (geregistreerd) EU-model is.

Lamzac

Zo is sinds 2016 regelmatig geprocedeerd over de Lamzac loungebag, de inmiddels bekende met lucht gevulde zak waar je op kunt liggen:

Lamzac Loungebag

Een product dat erg populair blijkt, zowel bij consumenten als bij concurrenten, die het design en masse hebben gekopieerd. Omdat de Lamzac als EU-model geregistreerd is, kan de modelrechthebbende (Fatboy, bekend van de zitzakken) de inbreuken vrij eenvoudig en snel tegengaan. Er is al tegen meerdere partijen een EU-verbod uitgesproken. Zie bijvoorbeeld: hier en hier. Een duur grapje voor de inbreukmakers. De verliezende partij moet in dit soort zaken bij de Nederlandse rechter namelijk de volledige proceskosten, inclusief advocaatkosten, betalen.

Het EUIPO, het merken- en modellenbureau dat alle EU-modellen inschrijft, heeft op verzoek van een concurrent ook al een oordeel gegeven over de vraag of het EU-modelrecht van de Lamzac wel geldig is (zie hier voor de eisen die aan een modelregistratie worden gesteld om geldig te zijn). Dat is het geval. Fatboy heeft daarmee dus een sterk recht, dat ingezet kan worden tegen de vele copycats die er zijn in de EU.

Dat Fatboy niet álle zogenaamde ‘namaak’ kan tegengaan, volgt uit een aantal uitspraken uit 2018 – 2020 van het EUIPO waarin Fatboy de nietigheid van modelregistraties van (vooral Chinese) concurrenten inriep vanwege inbreuk op haar eigen modelrechten. Het EUIPO heeft de claims van Fatboy afgewezen en geoordeeld dat geen inbreuk is gemaakt op de EU-modelrechten op de Lamzac. Dat was bijvoorbeeld het geval bij een nietigheidsprocedure tegen dit ‘loungebed’:

Casa Vigar – afwasborstels

Dat modelregistraties in elke productbranche van belang kunnen zijn, blijkt uit de hieronder afgebeelde afwasborstels. Rechts: de afwasborstels van Casa Vigar, zoals geregistreerd als EU-model. Links: de afwasborstels van Edco die onder meer via Kruidvat werden verkocht.

Casa Vigar - afwasborstels

De rechter vond dat de Edco-borstels dezelfde totaalindruk tonen als de borstels van Casa Vigar: “een staande vrouwelijk figuur met een lange hals/nek, zonder armen, in een strakke avondjurk met een sleepje, met de borstelkop en borstel als ‘gezicht’ en ‘haar’. Beide borstelkoppen hebben een vergelijkbare ronde vorm, met een gezichtje en een deel van het kapsel erop getekend. De positionering van de borstelharen op de borstelkop is eveneens vergelijkbaar: de borstelharen zijn bovenop de borstelkop aangebracht, zodanig dat het ‘haar’ van de vrouwfiguur bovenop het hoofd strak omhoog naar achteren staat, in een ‘gekleed’ kapsel.

Simplot-friet

Ook in de voedingsindustrie zijn modellen van belang. Over de gedraaide friet van Simplot, geregistreerd als model (zie hieronder), is al lange tijd een juridische discussie gaande.


Model friet zoals gebruikt


Model friet zoals ingeschreven

 

De bekende frietproducent McCain startte in 2017 een nietigheidsprocedure tegen de modelregistratie van Simplot. Tevergeefs. Het EUIPO heeft twee keer bevestigd dat het model geldig is. Simplot startte in de tussentijd een procedure tegen McCain. McCain maakt volgens Simplot inbreuk op haar modelrechten door het op de markt brengen van McCains ‘Rustic Twist’-friet:

In de eerste spoedprocedure (kortgeding) heeft Simplot zowel bij de rechtbank als in hoger beroep bij het gerechtshof gewonnen en heeft McCain een EU-verbod opgelegd gekregen. In de uitvoeriger bodemprocedure moet nog een eindbeslissing worden genomen, omdat het inmiddels verschenen eindoordeel in de nietigheidsprocedure bij het EUIPO moest worden afgewacht. Of McCain ook in de bodemprocedure een EU-verbod om de oren krijgt, is dus nog even afwachten. Maar onwaarschijnlijk is het niet, nu de modelregistratie van Simplot overeind is gebleven en de Rustic Twist-friet veel overeenkomsten vertoont.

Ook in dit geval dus een slimme zet om de productvormgeving als model te registreren. Zo zijn er tal van voorbeelden te noemen waaruit het belang van EU-modelregistraties blijkt. Maar veel bedrijven en ondernemers zijn nog onvoldoende op de hoogte van het belang en de vele voordelen van een geregistreerd EU-modelrecht. Bescherming van je design via het modellenrecht is een – nog altijd – te goed bewaard geheim. Dat zou het niet moeten zijn!


Meer weten over de bescherming van design/vormgeving? Lees het boek ‘IE in Bedrijf – Vormgeving’. In hard cover en als e-book te bestellen via de reguliere en online boekhandels, zoals Managementboek.