‘De Louboutin schoenen met de rode zool’ – het sprookje zonder einde?

Vorig jaar heb ik al een blog gewijd aan de hooggehakte schoenen met de opvallende rode zool van de Franse ontwerper Christian Louboutin. Louboutin richtte zich toen met succes tegen schoenenwinkelketen Van Haren en tegen de Vlaams-Belang politica Anke Vandermeersch.

In de lente van 2014 verscheen er een uitspraak van de Brusselse rechter in een zaak die Louboutin is gestart tegen de Nederlandse schoenenwinkelketen Van Dalen, dat eveneens hooggehakte schoenen met rode zolen aanbiedt. Louboutin doet daarbij een beroep op een EU- en Beneluxmerk voor: ‘de kleur rood (Pantone 18-1663TP) aangebracht op de zool van een schoen zoals weergegeven (de omtrek van de schoen maakt geen deel uit van het merk maar heeft tot doel om de plaatsing van het merk aan te tonen).’ Volgens Louboutin betreft het een zogenoemd ‘positiemerk’, een op een vaste plaats aangebracht merk (in dit geval de kleur rood op de zool van stiletto’s).

De Brusselse rechter dacht daar anders over. Positiemerken maken geen onderdeel uit van de categorie merken waarvoor bescherming kan worden aangevraagd. Het gaat hier ofwel om een kleurmerk dan wel om een vormmerk. Dat Louboutin met de registratie een kleurmerk voor ogen had, blijkt niet volgens de rechter. De rechter komt tot de conclusie dat het om een vormmerk gaat.

Dat is opmerkelijk, omdat de omschrijving van het merk bij de registratie nu juist vermeldt dat de omtrek van de schoen géén deel uitmaakt van het merk. Kennelijk had de rechter het moeilijk met het definiëren van het type merk waar het hier om gaat. De lijst van merkcategorieën zoals opgenomen in de merkenrechtelijke regelgeving is echter niet limitatief. Alle soorten tekens kunnen als merk worden geregistreerd als ze maar vatbaar zijn voor grafische voorstelling (dit vereiste vervalt in de nabije toekomst, dan kunnen merken worden geregistreerd als – kortweg – duidelijk is wat precies geclaimd wordt). Dat betekent dus dat ook niet traditionele merken – zoals positiemerken of winkelinrichtingen – voor bescherming in aanmerking kunnen komen. De rechter definieerde de rode zool echter als een vormmerk dat bovendien niet voor bescherming in aanmerking komt. De rode zool is namelijk een design dat een ‘wezenlijke waarde’ aan de schoenen geeft. De schoenen worden (mede) om de rode zool gekocht. En dan is bescherming als vormmerk uitgesloten.

Louboutin ging in hoger beroep.

Het hof in Brussel oordeelde op 18 november 2014 dat de rode zool aangemerkt dient te worden als ‘beeldmerk’, dus niet als vormmerk en ook niet als zuiver kleurmerk. Dat het beeldmerk op een vorm (de zool) wordt aangebracht, betekent niet dat het een vormmerk wordt, zeker niet nu geen bescherming voor een zool wordt geclaimd. De rode zool is een geldig beeldmerk dat Louboutin kan inzetten tegen andere partijen. Het hof vond bovendien dat de rode zolen zijn ingeburgerd: door langdurig/intensief gebruik herkent de consument de rode zool stiletto’s als afkomstig van Louboutin.

Van Dalen gebruikt eveneens een rode zool op stiletto’s en dus een identiek (beeld)merk voor identieke producten (schoenen). Daarmee maakt Van Dalen inbreuk op het merk van Louboutin.

Met de uitkomst van deze zaak ben ik het eens. Maar het oordeel dat het hier gaat om een beeldmerk, doet wel wat gekunsteld aan. Naar mijn mening gaat het hier nu juist niet om een beeldmerk (logo). In welke categorie merken de rode zolen vallen, doet er eigenlijk ook niet toe (afgezien van de categorie vormmerken waarvoor strengere eisen gelden). De rode zolen voor stiletto’s kunnen worden gezien als geldig merk waarvan gebruik is voorbehouden aan Louboutin.

En zo komt er aan het sprookje van de schoenen met de rode zool een (voorlopig?) einde.

‘De Louboutin schoenen met de rode zool’ – een sprookje of onderwerp van juridische strijd?

Nog niet zo lang geleden stonden de hooggehakte schoenen van de Franse Christian Louboutin, die worden gekenmerkt door de opvallende rode zool, ook al in de belangstelling. Louboutin is namelijk houder van een merk dat bestaat uit hooggehakte schoenen met een rode zool (‘het zoolmerk’):

Louboutin zoolmerk

De Louboutins worden onder meer op onderstaande manier verkocht in de winkels (foto links). In de schoenenwinkels van Van Haren bleken eveneens hooggehakte schoenen te koop met een opvallende rode zool (foto rechts).

Louboutin rode zoolVan Haren rode zool

Louboutin maakte bezwaar tegen de verkoop van deze schoenen en kreeg in april 2013 gelijk van de Haagse rechter . Alleen het gegeven dat schoenen een rode zool hebben, is niet genoeg. Anders wordt het bij schoenen in een met de rode zool contrasterende kleur, zoals zwart en blauw. Niet alleen werd geoordeeld dat Van Haren inbreuk maakte op het zoolmerk van Louboutin, maar ook moest Van Haren de proceskosten van maar liefst ruim € 68.000 vergoeden. Het betrof hier een zogeheten kortgeding, oftewel een spoedeisende zaak teneinde een verbod op korte termijn te verkrijgen. Enkele maanden later, in de bodemprocedure (waarbij ook schadevergoeding kan worden gevorderd), kreeg Van Haren weer het deksel op haar neus in een vonnis van de Haagse rechtbank. In die zaak liet Van Haren verstek gaan en dat is meestal funest. De vorderingen worden dan over het algemeen toegewezen.

Tot zover Louboutin en Van Haren.

Louboutin heeft zijn zoolmerk nog vaker ingezet dit jaar. In de eerste plaats in een geschil met de Vlaams-Belang politica Anke Vandermeersch vanwege de door haar gevoerde politieke campagne ‘Vrouwen tegen Islamisering’. In die campagne werden haar benen afgebeeld en draagt zij luxe, hooggehakte schoenen met een opvallende rode zool:

Vandermeersch - Louboutin

Louboutin was ook hier niet gelukkig mee. Hij deed voor de rechtbank van Koophandel in Antwerpen wederom een beroep op zijn merkrechten voor de schoenen met de rode zool, dit keer niet omdat Vandermeersch schoenen verkocht met een rode zool en er verwarring zou optreden met zijn zoolmerk – zoals onder meer het geval was bij de zaak tegen Van Haren – maar omdat hij vond dat mevrouw Vandermeersch meelift op de bekendheid en reputatie van zijn bekende schoenen. En dat meeliften was ook precies haar bedoeling bleek uit een eerder gegeven interview. Louboutin wilde bovendien niet geassocieerd worden met de anti-islam campagne (of welke andere politieke campagne dan ook). De Antwerpse rechtbank stelde Louboutin in het gelijk in het vonnis van 14 oktober 2013 en legde Anke Vandemeersch onder meer een verbod op bovenstaande foto verder te gebruiken.

Ook voor Anke Vandermeersch was dit niet de laatste juridische strijd van 2013. Nog geen twee weken na het eerdere vonnis in de zaak tegen Louboutin, werd Vandermeersch nog een keer veroordeeld door de rechtbank van Koophandel in Antwerpen. Een Canadese studente had namelijk een procedure aangespannen omdat zij vond dat de campagne van Vandermeersch inbreuk maakte op haar auteursrechten op een werk dat ‘Judgements’ werd genoemd. Daarin staan net als op de campagnefoto kortgerokte benen afgebeeld met markeringen met de woorden ‘provocatie’ en ‘hoer’. Ook hier betwistte Vandermeersch niet dat zij zich had laten inspireren door dit werk. En wederom verloor Vandermeersch de procedure (zie hier de link naar het vonnis). Zij heeft echter laten weten in hoger beroep te zullen gaan.

Het is uiteindelijk overigens maar de vraag of deze juridische verliezen voor Vandermeersch zo ongunstig zijn. Ze heeft immers wel de publiciteit gekregen die zij voor haar campagne heeft beoogd. En zo heeft ook dit nadeel soms een voordeel.

Gebruik van merken als AdWord: merkinbreuk? – Marks & Spencer verliest zaak van Interflora

Vijf jaar geleden startte Interflora (UK) een juridische procedure tegen Marks & Spencer (‘M&S’). M&S gebruikte het merk Interflora namelijk als AdWord. Op het moment dat via Google gezocht werd op ‘Interflora’, verschenen niet alleen zoekresultaten van Interflora, maar tevens een advertentie van M&S (Flowers). Het publiek dat naar de bloemen van Interflora zocht, werd op die manier geleid naar de site van M&S (Flowers) waarop zij bloemen aanbiedt. Interflora stond dat niet toe en betoogde dat M&S inbreuk maakt op haar merkrechten door gebruik van haar merk als AdWord.

Lange tijd is onduidelijk geweest of concurrenten gebruik mochten maken van elkaars merken in AdWord campagnes. Het leverde op zijn minst een risicovolle situatie op (zie hierover ook: link). In diverse Europese landen werden juridische procedures gestart. Totdat het Europese Hof van Justitie zich hierover uitsprak in 2010, was de heersende opvatting dat gebruik van andermans merk als AdWord merkinbreuk opleverde.

Het Europese Hof heeft in maart 2010 een einde gemaakt aan de onzekerheid en geoordeeld dat gebruik van andermans merk als AdWord is toegestaan en dus géén merkinbreuk oplevert, tenzij het de gemiddelde internetgebruiker moeilijk of onmogelijk wordt gemaakt te weten van wie de advertentie afkomstig is: van de merkhouder, een onderneming die daarmee verbonden is of van een derde.

In de Interflora-zaak – waar het Europese Hof zich eveneens over heeft uitgesproken in een arrest van 22 september 2011 en waarbij nadere regels zijn bepaald voor gebruik van bekende merken als AdWord – bepaalde het High Court of Justice (UK) dat het gebruik door M&S van het merk Interflora als AdWord merkinbreuk oplevert:

“The M&S advertisements which are the subject of Interflora’s claim did not enable reasonably well-informed and reasonably attentive internet users to ascertain whether the service referred to in the advertisements originated from M&S or Interflora …
“On the contrary, as at 6 May 2008, a significant proportion of the consumers who searched for ‘interflora’ and the other Signs, and then clicked on M&S’s advertisements displayed in response to those searches, were led to believe, incorrectly, that M&S’s flower delivery service was part of the Interflora network.”

Voor een groot deel van de consumenten was dus niet duidelijk dat M&S (Flowers) geen onderdeel uitmaakt van Interflora. Die onduidelijkheid werd door de advertentie van M&S niet opgeheven, maar eerder in stand gehouden.

Gebruik van het merk van een concurrent als AdWord mag dus wel, mits maar uit de advertentie die in de resultaten van Google wordt weergegeven duidelijk blijkt van wie de advertentie afkomstig is.

Fabeltjes over intellectuele eigendom…

Èlke (startende) onderneming heeft ermee te maken: intellectuele eigendom (IE) – zoals auteursrecht, merken, handelsnamen et cetera. Het komt in de praktijk heel vaak voor dat bedrijven zich dat niet realiseren en zich niet of onvoldoende laten adviseren omtrent juiste en adequate bescherming, met alle gevolgen van dien. Er bestaan bovendien nogal wat misverstanden over IE-rechten en de bescherming daarvan, zoals de volgende fabeltjes:

Fabeltje: “met een KvK-registratie is mijn naam goed beschermd…”

Nee.

De inschrijving van een handelsnaam bij de KvK an sich biedt geen bescherming tegen bedrijven met dezelfde of een sterk gelijkende naam. Bij handelsnamen gaat het om het feitelijke gebruik dat in de praktijk van de naam wordt gemaakt. Daarmee wordt bescherming verkregen, zij het beperkt. Er kan alleen worden opgetreden tegen gebruik door derden van een gelijke(nde) handelsnaam indien verwarringsgevaar aanwezig is. Slechts indien de plaats van vestiging en de aard van beide ondernemingen overeenkomen, kan verwarringsgevaar zich voordoen. Als de handelsnaam (ook) als merk wordt geregistreerd, is de bescherming ruimer en beter en kan in veel meer gevallen worden opgetreden (in sommige gevallen bijvoorbeeld tegen gebruik van de naam door derden als domeinnaam of als AdWord).

Fabeltje: “breng 7 verschillen aan en een product maakt geen inbreuk…”

Nee.

Vaak wordt gedacht dat wanneer de vormgeving van een product, zoals bijvoorbeeld een tas, tafel, schoenen, jeans et cetera op 7 punten verschilt van die van een ander product, dat dan nooit inbreuk wordt gemaakt. Niemand weet waar dit fabeltje vandaan komt, maar er is niets van waar. In sommige gevallen kunnen zelfs vijftig verschillen te weinig zijn en wordt toch geoordeeld dat sprake is van inbreuk op auteursrechten of op modelrechten.

Is de Apple Store een merk

De meeste merken die worden aangevraagd betreffen woordmerken of logo’s. Bij uitzondering wordt een merkaanvrage gedaan voor verpakkingen of de vormgeving van producten of ander 3D-materiaal. Het probleem daarmee is namelijk dat vaak wordt geoordeeld dat dit 3D-materiaal niet onderscheidend is en daarmee niet geschikt als merk; bedrijven kunnen zich met de verpakking of vormgeving van hun producten vaak onvoldoende onderscheiden van hun concurrenten. Zo niet Apple.

Apple heeft tot drie keer toe getracht het Amerikaanse octrooi- en merkenbureau ervan te overtuigen dat het design en de lay-out van de Apple Stores onderscheidend is en als merk dient te worden ingeschreven.

De derde poging is geslaagd. Het in 2010 aangevraagde merk is in januari 2013 geregistreerd voor retail diensten met betrekking tot computers en gerelateerde producten. Bij de merkaanvrage is de volgende omschrijving gegeven:

“Color is not claimed as a feature of the mark. The mark consists of the design and layout of a retail store. The store features a clear glass storefront surrounded by a paneled facade consisting of large, rectangular horizontal panels over the top of the glass front, and two narrower panels stacked on either side of the storefront. Within the store, rectangular recessed lighting units traverse the length of the store’s ceiling. There are cantilevered shelves below recessed display spaces along the side walls, and rectangular tables arranged in a line in the middle of the store parallel to the walls and extending from the storefront to the back of the store. There is multi-tiered shelving along the side walls, and a oblong table with stools located at the back of the store, set below video screens flush mounted on the back wall. The walls, floors, lighting, and other fixtures appear in dotted lines and are not claimed as individual features of the mark; however, the placement of the various items are considered to be part of the overall mark.”

Deze omschrijving benoemt de onderscheidende kenmerken van de Apple Store en bepaalt de beschermingsomvang van het merk. Om aan te tonen dat de winkelinrichting van de Apple Stores onderscheidend is, heeft Apple onder meer een 122 pagina’s tellend consumentenonderzoek overgelegd.

Met deze merkregistratie kan Apple concurrenten tegengaan een zelfde look-and-feel in hun winkels te hanteren. Eenvoudig is dat echter niet: als Apples concurrenten een iets andere winkelinrichting hanteren, zal het voor Apple lastig zijn aan te tonen dat sprake is van merkinbreuk. En: een merkregistratie kan niet worden aangepast als er wijzigingen in het merk plaatsvinden. Als Apple de winkelinrichting dus aanpast, kan het zo zijn dat deze merkregistratie de lading niet meer dekt en zij opnieuw een merkaanvrage zal moeten indienen.

Bronnen: Nu.nl, Theverge.com, USPTO.gov