[DUTCH] Podcast: Vier tips hoe om te gaan met de omvangslimiet van processtukken in hoger beroep

De gerechtshoven in Nederland hebben per 1 april 2021 een limiet gesteld aan de lengte van processtukken. Legaltree-partner Tamara Novakovski, specialist procesrecht en aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht, bespreekt deze maatregel met Legaltree-directeur Ard van der Steur en geeft vier praktische tips voor beter leesbare, duidelijkere en bondigere processtukken.

[DUTCH] Podcast overheidsaansprakelijkheid: stelplicht en bewijslast ten aanzien van conditio sine qua non verband

Vervolg podcast “Overheidsaansprakelijkheid: Besluitaansprakelijkheid en vereiste van conditio sine qua non verband”. Hoe zit het met de stelplicht en de bewijslast ten aanzien van het conditio sine qua non verband in het algemeen en bij besluitaansprakelijkheid in het bijzonder? Welke tools hebben rechters om het conditio sine qua non verband aan te nemen en hoe kunnen partijen dat in hun voordeel gebruiken?

Legaltree-partner Tamara Novakovski, specialist aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht, in een interview door Legaltree directeur en oud-minister Ard van der Steur over de stelplicht en bewijslast ten aanzien van het conditio sine qua non verband naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad van 25 september 2020 (ECLI:NL:HR:2020:1510) in een zaak tussen de gemeente Sluis en een exploitant van een speelautomatenhal.

[DUTCH] Podcast overheidsaansprakelijkheid: Besluitaansprakelijkheid en vereiste conditio sine qua non verband; bespreking arrest HR 25 september 2020

Wat is besluitaansprakelijkheid? Hoe stel je het conditio sine qua non verband vast bij besluitaansprakelijkheid? Wat betekent deze uitspraak voor de praktijk? Kortom, over waarom een onrechtmatig besluit lang niet altijd leidt tot een schadevergoedingsplicht van het bestuursorgaan…

Legaltree-partner Tamara Novakovski, specialist aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht, in een interview door Legaltree directeur en oud-minister Ard van der Steur over het arrest van de Hoge Raad van 25 september 2020 (ECLI:NL:HR:2020:1510) in een zaak tussen de gemeente Sluis en een exploitant van een speelautomatenhal.

Cross-border pre-judgment attachments: Dutch leave to attach enforceable in other EU member states

The Netherlands is known for its liberal approach to various things in life including pre-judgment attachments. Dutch law provides for very quick, ex-parte petition proceedings for obtaining leave to levy a conservatory attachment on the assets of a counterparty. The obvious advantage is that a claimant may be able to secure its claims based on a prima facie assessment thereof and in anticipation of the main proceedings. For claimants operating in the Dutch jurisdiction the pre-judgment attachment application is an effective and trusted legal tool.

The Brussels I Regulation on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (recast) (applicable from 10 January 2015) may give Dutch pre-judgment attachments a broader reach, extending the enforceability thereof to other EU member states.

Pivotal to this exporting of Dutch measures is the revised definition of “judgment” in article 2 of the Regulation, which now explicitly includes provisional and protective measures ordered by a court which by virtue of the Regulation has jurisdiction on the substance of the matter. Dutch leave to levy a pre-judgment attachment is in-scope of this definition, thus qualifying as a “judgment” which is eligible under the Regulation for recognition and enforcement in other EU member states if – at least – the Dutch courts have jurisdiction in the main action (and are not relying on residual jurisdiction under article 35 of the Regulation for the issuance of provisional measures). This interpretation is corroborated in the guidance notes for pre-judgment attachment applications issued by the Dutch courts (November 2020 edition).

The prerequisite of merits jurisdiction implies that the cross-border use of Dutch pre-judgment attachments in the above sense is unavailable in case of a valid arbitration agreement. Whilst the Dutch courts in principle have jurisdiction under Dutch law to order protective measures in support of the arbitration, this qualifies as residual jurisdiction for purposes of the Regulation (article 35) – the arbitral tribunal has or will have exclusive jurisdiction in the main action.

An additional requirement for cross-border use of Dutch pre-judgment attachments is that the decision containing the leave (annexed to a standard form setting out the particulars of the decision) is served on the respondent prior to enforcement in another EU member state. The respondent is thus notified of the outcome of the ex parte petition proceedings before the Dutch courts and of the impending enforcement. This will likely diminish the desired surprise effect of the pre-judgment attachment
– something which remains helpfully available to claimants seeking to secure potentially fleeting assets in the Dutch jurisdiction. In our experience, meticulous preparation of the various process-steps in the EU member state where enforcement is sought may help to execute service and enforcement of the pre-judgment attachment still in relatively short sequence.

An application for a Dutch pre-judgment attachment is thus an option which claimants may consider even if the assets are located in another EU member state.

For Dutch readers: here is a Legaltree podcast about cross-border pre-judgment attachments by Sander Oorthuys, Ard van der Steur and Wouter de Clerck.

State immunity and the intended use of State property

Article M.C. van Leyenhorst, ‘Staatsimmuniteit en de bestemming van goederen van vreemde staten’, BER 2020/159, SDU.

Read more

[Dutch] Uitgestelde werking van de nieuwe arbitragewet: pleidooi voor een eenvoudige(r) lezing van het overgangsrecht

Artikel W.J.L. de Clerck, ‘Uitgestelde werking van de nieuwe arbitragewet: pleidooi voor een eenvoudige(r) lezing van het overgangsrecht’, in: R. de Graaf en D.F.H. Stein (red.), Het pleit beslecht. Opstellen ter gelegenheid van het 210-jarig bestaan van het genootschap Iustitia & Amicitia, Den Haag: Boom Juridisch (2020).

View the table of contents here.

Dutch decision on Hague Service Convention: award creditors must play by the book or suffer delays (but there is potential for procedural time gains)

Earlier this week an interim decision of the The Hague Court of Appeal of 8 September 2020 was published, issued in enforcement proceedings between a Dutch ConocoPhillips entity as applicant and the Venezuelan state oil and gas company and one of its subsidiaries as respondents. The decision is perhaps unremarkable insofar as the court refused to hear the petition ex-parte until the requirements of the Hague Service Convention (1965) (“Convention”) on completion of service are fully complied with. However, the decision also shows that there is room to optimise the proceedings before the Dutch courts and gain time in cases where obtaining proof of service on the award debtor is likely to be very difficult.

Procedural background

The Dutch proceedings were initiated by ConocoPhillips Gulf of Paria B.V. on 3 December 2019, when it filed a petition with the Court for recognition and leave to enforce a USD 31.5m ICC award issued against Petróleos de Venezuela S.A. and Corporación Venezolana de Petróleo S.A. Following receipt of the petition, the Court scheduled a hearing for 2 July 2020 and instructed ConocoPhillips to serve the hearing date on the respondents at least four months prior thereto. Neither Petróleos de Venezuela nor Corporación Venezolana de Petróleo appeared at the hearing. ConocoPhillips  had submitted service documents prior to the hearing, which evidenced that service had been initiated timely and correctly out of the Dutch jurisdiction, but was unable to submit the certificate of service and delivery to be issued under the Convention in the prerequisite form by the designated Venezuelan “central authority”. In this case the certificate was the only document with which ConocoPhillips could substantiate that service had been completed in accordance with the Convention. Transmission via postal channels was unavailable by virtue of the formal objection made thereto by Venezuela.

Decision on article 15 (2nd paragraph)

The Court was thus presented with the question whether it could proceed to hear the petition in the absence of the respondents under article 15 (2nd paragraph) of the Convention, which is applied by the Dutch courts pursuant to a formal declaration made by the Dutch State under the Convention. Article 15 (2nd paragraph) provides for an exception to the rule that service must be completed in accordance with the Convention before a Dutch court may proceed on an ex-parte basis. A three-limb test is to be performed: a) the document was transmitted by one of the methods provided for in the Convention; b) a period of time of at least six months, considered adequate by the judge in the particular case, has lapsed since the date of the transmission of the document; and c) no certificate of any kind has been received, even though every reasonable effort has been made to obtain it through the competent authorities of the State addressed.

With reference to a 2019 interim decision of the Amsterdam Court of Appeal on article 15 (2nd paragraph) in enforcement proceedings between state energy companies Naftogaz of Ukraine and Gazprom of the Russian Federation[1], the court held that ConocoPhillips was in any case not able to meet the second limb of the test i.e. that a period of at least six months has lapsed since the date of the transmission of the service documents and the hearing. The time period between the date of service out of the Netherlands (28 February 2020) and the hearing (2 July 2020) was four months and two days. The court dismissed an alternative interpretation of the Convention provided by ConocoPhillips, being that the six month period provided for in article 15 (2nd paragraph) would extend beyond the date of the hearing to the (expected) date of issuance of the court’s decision. The court went on to reschedule the case for a further hearing in seven months’ time (19 April 2021) so as to allow ConocoPhillips to serve the hearing date on the respondents while observing a service term of at least six months.

Observations on the decision and on how optimise Dutch procedure

The decision highlights that Dutch courts can be expected to require award creditors to submit proof of service that is complete and fully compliant with the Hague Service Convention, even if the political or economical situation in the state addressed makes it near impossible to deliver and serve the documents on the counterparty. This may seem a bit harsh on award creditors who are entirely dependent on the proper functioning of the central authority in a foreign State and who may suffer considerable delays – as this decision goes to show – if service documents are not returned timely by the central authority.

A counterbalance to the strict application of service requirements under the Convention is provided for in article 15 (2nd paragraph) of the Convention, which the Dutch courts are known to apply liberally if at least the required six months have lapsed since the date of service out of the Dutch jurisdiction and the applicant can show that reasonable efforts have been made by the process server to obtain the certificate of service and delivery. Clearly however, this alternative to proof of completion of service is less useful in practice if the six month-period is added to the initial service term for a hearing date, because that date was set at less than six months from the date of initiation of service out of the Netherlands. It is here that Dutch procedural law holds promise for optimisation and time gains.

Recognition and leave to enforce a foreign arbitral award in the Netherlands is applied for in ‘petition proceedings’ (verzoekschriftprocedure), which have as a distinct procedural feature that the hearing date and the minimum period for service of the hearing date on the respondent are set by the court and confirmed to the applicant following receipt of the petition. These procedural instructions are given sua sponte by the court. However, the relevant court regulations (procesreglementen) for the Dutch appellate courts specify – in summary – that a party in petition proceedings may apply to the court to (re)schedule a hearing in accordance with that party’s availability and that the court will strive to adjust its planning accordingly. Thus, one may assume the court to entertain an ancillary request made by an award creditor in the petition for recognition and leave to enforce to schedule the hearing at a specific minimum period after the envisaged date of service out of the Dutch jurisdiction.

On that basis and taking into account that article 15 (1st paragraph) of the Convention stipulates in general terms that article 15 (2nd paragraph) may be applied as soon as “the defendant has not appeared”, there seems to be nothing against an applicant proactively requesting a hearing to be scheduled in at least six months’ time, in order to account for a scenario where the service documents are not returned timely and article 15 (2nd paragraph) of the Convention may have to be relied on. In that way, the court may decide already at the first hearing, by way of an oral procedural instruction, to hear the petition ex-parte, rather than having to reschedule for a second hearing, only to be able to observe a six month service term. This approach may yield significant time gains for the award creditor, taking into account also that Dutch petition proceedings are in principle heard in a single hearing, following which the final decision on the petition for recognition and leave to enforce the foreign arbitral award may be issued.

[1] The author was a member of the Dutch counsel team for Gazprom in that case.

Arbitration specialist Wouter de Clerck joins Legaltree

As from 1 April 2020 Wouter de Clerck will join the dispute resolution practice of Legaltree as partner. Wouter was previously employed with DLA Piper and before that with Houthoff. He specialises in international arbitration and cross-border litigation. According to Wouter, Legaltree’s ‘partners only’ approach is the perfect match for the type of cases he handles.

‘Legaltree has a reputable and flourishing dispute resolution practice, which I will be happy to add my experience to’, says Wouter. ‘With three experienced arbitration partners we will be able to serve our clients even better in complex disputes’.

‘Arbitration cases are often complex and intensive’, explains Wouter, ‘with matters coming to a climax at the hearing. In my view this requires a highly specialised team of lawyers, each member of which should know and have command of the case in detail. Personal partner attention is in Legaltree’s DNA, which means that it represents a perfect match with my own practice. Together with partners Max van Leyenhorst and Sander Oorthuys I will be able to team up quickly and efficiently. In addition, Legaltree can count on excellent backup in terms of file management and legal research, to be used as the case requires. Clients will experience this as pleasant, economical and efficient.‘

About Wouter de Clerck

Wouter started his career as a lawyer with Houthoff in 2006, following which he joined the arbitration practice group of DLA Piper in 2012. In his largely international practice he has clients in the energy, technology and mining sector. He is regularly involved in high-profile cases. Recently he represented Gazprom in a dispute with Ukrainian state-energy company Naftogaz regarding recognition and enforcement in the Netherlands of a USD 3bn Swedish arbitral award. Wouter regularly writes on subjects of arbitration law and of private international law and has been a guest lecturer at Leiden University and at Erasmus University Rotterdam. In Chambers Europe 2020 Wouter is recommended as Up and Coming in the Dispute Resolution category. His clients say: ‘He is able to keep a complex matter running flawlessly and to relentlessly pursue the success of the case.‘ In Legal500 2019 Wouter is recommended for international arbitration.

About Legaltree’s arbitration practice

Legaltree assists its clients in international arbitration and related proceedings before the national courts. Legaltree partners have wide experience in both commercial arbitration and in public law and semi-public law arbitration, including arbitration on the basis of investment treaties. They also regularly act as arbitrators themselves. Legaltree works together with a network of international friend-firms, which network is based on personal quality and long-term working relationships.

[DUTCH] Beschouwingen naar aanleiding van het Achmea-arrest van het Hof van Justitie EU

Artikel M.C. van Leyenhorst, ‘Beschouwingen naar aanleiding van het Achmea-arrest van het Hof van Justitie EU’, TvA 2019/65, JCDI:ADS92104:1.

Op 6 maart 2018 wees het Hof van Justitie EU arrest in de zaak Achmea/Slowakije (zaak C-284/16, ECLI:EU:C:2018:158). Het arrest, dat in TvA 2018/39 (deels) is gepubliceerd, heeft belangrijke gevolgen voor intra-EU investeringsarbitrage. Arbitrage op grond van intra-EU investeringsverdragen (BITs die zijn gesloten tussen twee lidstaten van de EU) is met deze uitspraak een stuk lastiger, onzekerder en kostbaarder geworden. Het arrest heeft dan ook tot veel ophef geleid. In de Nederlandse vakliteratuur zijn al vele annotaties en commentaren op het arrest verschenen. Ook internationaal is er veel over geschreven. In deze bijdrage wordt ingegaan op de mogelijke gevolgen van het arrest voor verschillende varianten van intra-EU investeringsarbitrages.

Lees het volledige artikel hier.

[DUTCH] Deel 3: Horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling

Horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling

Een nieuw uniform landelijk civiel procesrecht

deel 3

De Spoedwet KEI[1] introduceert een nieuw uniform landelijk civiel procesrecht. Het bij de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland verplicht digitaal procederen wordt ingetrokken. Tegelijkertijd worden enkele inhoudelijke procesrechtelijke bepalingen, die alleen voor de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland golden, van toepassing voor alle rechtbanken. Deze procesvernieuwingen zien op:

  • de sterkere regiefunctie van de rechter,
  • de verruiming van de mogelijkheden tijdens de mondelinge behandeling, en
  • de afschaffing van het recht op pleidooi.

In een serie blogs ga ik op deze met elkaar samenhangende procesvernieuwingen in. In dit deel (deel 3) sta ik stil bij de mogelijkheid van het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling. 

Zie ook:

Inleiding: de verruiming van de mogelijkheden tijdens de mondelinge behandeling

Met het nieuwe procesrecht in de Spoedwet KEI wordt beoogd de mogelijkheden van de mondelinge behandeling te verruimen. De bepalingen die hierop betrekking hebben zijn rechtstreeks overgenomen uit KEI Rv[2], zoals dat voor de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland gold. In onderstaande infographic zijn deze verruimingsmogelijkheden van de mondelinge behandeling samengevat weergegeven (zie voor een verdere toelichting Deel 1).

Eén van de verruimingsmaatregelen betreft de mogelijkheid om getuigen en partijdeskundigen tijdens de mondelinge behandeling te horen. Zie artikel 87 lid 3 Rv:

  1. Met voorafgaande toestemming van de rechter kunnen tijdens de mondelinge behandeling getuigen en partijdeskundigen worden gehoord. (…)

In dit blog bespreek ik de implicaties van het horen van getuigen (en partijdeskundigen) tijdens de mondelinge behandeling.[3]

Horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling

De wetgever ziet louter (efficiency) voordelen in het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling. Er is geen afzonderlijke zitting nodig om getuigen te horen; de getuige kan ter plekke een aanvulling geven op hetgeen een van partijen stelt, of vragen van de rechter beantwoorden.[4] Op die manier kan efficiënter worden omgegaan met de tijd van partijen, hun advocaten en de rechter, aldus de wetgever.[5]

Kanttekeningen

Op papier is er slechts één drempel voor het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling: partijen hebben voorafgaande toestemming van de rechter nodig. De praktijk lijkt evenwel weerbarstiger. Samen met diverse auteurs meen ik dat er kritische kanttekeningen geplaatst kunnen worden bij deze verruimingsmogelijkheid.

Voorafgaande toestemming

Het verzoek om getuigen tijdens de mondelinge behandeling te mogen horen dient gemotiveerd te zijn en de rechter beslist daar zo spoedig mogelijk op na de reactie van de wederpartij, aldus de strekking van artikel 4.10 van het nieuwe Procesreglement[6]. Over de gronden waarop de rechter de toestemming kan weigeren, vermeldt het Procesreglement niets. Ook elders zijn de weigeringsgronden niet vastgelegd. Volgens de wetgever is de voorafgaande toestemming bedoeld om te voorkomen dat de mondelinge behandeling wordt verstoord doordat partijen grote aantallen getuigen meenemen.[7] Niet uitgesloten lijkt mij echter dat de rechter ook op andere gronden, bijvoorbeeld wegens de complexiteit van de zaak, toestemming kan weigeren. De weigeringsronden zijn dus niet uitgekristalliseerd. Dit heeft ook tot gevolg dat het voor partijen onduidelijk is of en zo ja, op welke wijze zij invloed kunnen uitoefenen op de beslissing van de rechter om het horen van getuigen wel of niet toe te stemmen.[8]

Beslissing over horen getuigen ter zitting

Als een partij toestemming heeft gekregen om getuigen te doen horen tijdens de mondelinge behandeling, dan is dat geen garantie dat de getuigen ook daadwerkelijk zullen worden gehoord. Het staat de rechter vrij om het van de mondelinge behandeling te laten afhangen of hij de getuigen ook daadwerkelijk wil horen.[9] De rechter beslist daarover pas tijdens de mondelinge behandeling.

Als de rechter, om welke reden dan ook, afziet van het horen van getuigen die naar de mondelinge behandeling zijn meegenomen, dan brengt dat voor partijen teleurstelling en onnodige kosten met zich. Om aan te sluiten bij de woorden van Hofhuis: het draagt niet bepaald bij aan de klantvriendelijkheid.[10]

 Geen bewijsopdracht

Volgens de wetgever is een bewijsopdracht voorafgaand aan het getuigenverhoor tijdens de mondelinge behandeling niet nodig. [11] Een dergelijke praktische insteek van de wetgever is begrijpelijk. Een bewijsopdracht voorafgaand aan de mondelinge behandeling zou in de praktijk niet werkbaar zijn.  Toch kan het ontbreken van een bewijsopdracht onwenselijke implicaties hebben.

De belangrijkste daarvan is mijns inziens dat de onderwerpen waarover de getuigen zouden moeten worden gehoord van tevoren niet afgebakend zijn. Dit werkt langere en mogelijk onnodige getuigenverhoren in de hand. Achteraf kan immers blijken dat de tijdens de getuigenverhoren besproken onderwerpen irrelevant zijn, omdat zij niet dragend zijn voor de beslissing.[12] Daarmee wordt de door de wetgever beoogde efficiëntie ondermijnd.

Contra-enquête

Omdat de wederpartij niet altijd zal kunnen inschatten welke getuigen over welke onderwerpen zullen worden gehoord, bemoeilijkt dit de voorbereiding. De wederpartij heeft recht op een contra-enquête. Maar het anticiperen op die contra-enquête en wie waarover als getuige in contra-enquête zou moeten worden gehoord, zal bij het ontbreken van een afgebakende bewijsopdracht in veel gevallen  bijzonder lastig zijn. Het praktische gevolg zal dan zijn dat er alsnog een extra zitting moet worden gepland voor de contra-enquête. Een contra-enquête die bovendien achteraf eveneens onnodig kan blijken te zijn geweest. Dubbele inefficiëntie aldus.

 Schriftelijke verklaringen

In de huidige praktijk komt het regelmatig voor dat partijen schriftelijke verklaringen van getuigen overleggen. Mijn ervaring is dat de rechter een schriftelijke verklaring veelal meeweegt in zijn beoordeling. Het is eerder uitzondering dan regel dat de rechter naar aanleiding van een schriftelijke verklaring een nader getuigenverhoor noodzakelijk acht. Sterker, mijn indruk is dat in veel gevallen schriftelijke getuigenverklaringen een getuigenverhoor kunnen voorkomen.

De schriftelijke verklaring heeft zijn praktische nut als efficiënt bewijsmiddel inmiddels wel bewezen. Het is evenwel de vraag of de rechter nu anders tegen schriftelijke verklaringen gaat aankijken. De gedachte zou kunnen zijn dat met de – in ieder geval op het eerste gezicht – laagdrempelige mogelijkheid om getuigen mee te nemen naar de zitting een partij niet meer kan volstaan met (alleen) schriftelijke verklaringen. De rechter zou het een partij kunnen tegenwerpen als een schriftelijke verklaring niet wordt gestaafd met een mondelinge getuigenverklaring tijdens de mondelinge behandeling (althans een verzoek daartoe). Een getuigenverhoor, hoewel tijdrovend en daarmee inefficiënt, heeft immers als voordeel dat de rechter en partijen vragen aan de getuige kunnen stellen en zich mogelijk een beter oordeel kunnen vormen over de betrouwbaarheid van de getuige.

Ik pleit ervoor om de schriftelijke verklaring niet in de ban te doen, maar voor maatwerk te kiezen. Daarbij kan de rechter van geval tot geval beoordelen of een (nader) getuigenverhoor de voorkeur verdient (naast of) boven een schriftelijke verklaring.

Conclusie: beperkte toegevoegde waarde

Heeft een getuigenverhoor tijdens de mondelinge behandeling toegevoegde waarde? Naar mijn mening slechts in beperkte mate. Natuurlijk zullen er zaken zijn waar het nuttig kan zijn om alvast tijdens de mondelinge behandeling getuigen te horen. Ik denk dan aan relatief eenvoudige zaken met een overzichtelijk feitencomplex, waarin de onderwerpen waarover de getuigen kunnen verklaren overzichtelijk en afgebakend zijn. Immers, alleen als de getuigenverhoren zowel in aantal als in tijd kunnen worden beperkt zal het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling praktisch uitvoerbaar en efficiënt zijn. Ik teken daarbij wel aan dat dit doorgaans ook zaken betreft waarin een schriftelijke verklaring afdoende kan zijn, zodat zelfs in die zaken vraagtekens kunnen worden gezet bij de toegevoegde waarde van het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling. In alle andere gevallen stuit het horen van getuigen tijdens de mondelinge behandeling mijns inziens hoe dan ook tegen te veel praktische en inhoudelijke bezwaren.

[1] Stb. 2019, 241. Wet van 3 juli 2019 tot wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering tot intrekking van de verplichting om elektronisch te procederen bij de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland en tot verruiming van de mogelijkheden van de mondelinge behandeling in het civiele procesrecht.

[2] Hiermee wordt bedoeld het procesrecht zoals dat tot 1 oktober 2019 in de rechtbank Gelderland en Midden-Nederland gold.

[3] In dit blog zal ik verder over “getuigen” spreken, maar daarvoor in de plaats (of daarnaast) kan ook steeds “partijdeskundigen” worden gelezen.

[4] TK 2014-2015, 34 059, nr. 3, p. 23.

[5] TK 2014-2015, 34 059, nr. 3, p. 71.

[6] Landelijk procesreglement voor civiele dagvaardingszaken bij de rechtbanken, versie 1 oktober 2019.

[7] TK 2014-2015, 34 059, nr. 3, p. 72.

[8] Zie ook: Advies van de Adviescommissie burgerlijk procesrecht, pag. 13.

[9] TK 2014-2015, 34 059, nr. 3, p. 72.

[10] H.F.M. Hofhuis, “Vernieuwing van het civiele proces (De regie van de rechter en de versnelling van de procedure: enkele observaties uit de praktijk)”, TREMA 2015, p. 13.

[11] TK 2014-2015, 34 059, nr. 3, p. 71.

[12] Vgl. ook: H.F.M. Hofhuis, “Vernieuwing van het civiele proces (De regie van de rechter en de versnelling van de procedure: enkele observaties uit de praktijk)”, TREMA 2015, p. 13 en K. Teuben & K.J.O.  Jansen, “Het Wetsvoorstel vereenvoudiging en digitalisering procesrecht: kanttekeningen vanuit de procespraktijk”, TCR 2015/02,  p. 8